Pińczów 2026-06-11

Świętokrzyska Kolej Dojazdowa.

Świętokrzyska Kolejka Wąskotorowa Ciuchcia Ponidzie, ul. Dojazd 1/3, 28-300 Jędrzejów.

Historia kolei wąskotorowych na Ziemi Świętokrzyskiej jest wyjątkowa, ponieważ powstała tu jedna z największych sieci kolei wąskotorowych w Polsce. Narodziny Świętokrzyskich Kolei Wąskotorowych wiążą się z działaniami armii austro-węgierskiej podczas wielkiej wojny światowej. Moskale, po początkowych sukcesach zaczęli się wycofywać. W lutym 1915 roku, Austriacy zbudowali pierwszą wojskową linię polową, o szerokości toru 600 mm z Jędrzejowa do Motkowic. Linie takie nazywano Rollbahn, czyli po germańsku „droga toczenia”. Pierwszy odcinek Jędrzejów – Motkowice został uruchomiony w lutym 1915 roku. W maju 1915 roku, trwały prace przy budowie tymczasowych mostów na Nidzie, których eksploatacja odbywa się do dziś. Po ustąpieniu moskali znad Nidy, budowę linii kontynuowano w kierunku Hajdaszka, Sędziejowic i Chmielnika, a następnie przez Raków Opatowski do Bogorii. Odcinek ten otwarto w październiku 1916 roku, a w tym czasie, łączna długość kolejki wynosiła 86 km. 

Równocześnie zbudowano kolejne odcinki linii kolejowych; Miechów – Węchadłów  – Działoszyce, Kocmyrzów – Posądza, Kije – Pińczów – Wiślica – Opatowiec, a także Staszów – Rytwiany – Pacanów – Szczucin. Część linii była o trakcji konnej. W 1917 roku, czynne były już odcinki; Kije – Pińczów – Michałów – Koniecmosty – Opatowiec oraz Staszów – Rytwiany – Pacanów/Szczucin.

Po wielkiej wojnie światowej część torów została rozebrana. Ale ponieważ dostrzegano korzyści z istnienia kolejki, dlatego w miejscu prowizorycznych torów rozpoczęto budowę stałych torowisk, układanych zgodnie ze sztuką kolejową. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, poszczególne odcinki zostały połączone w większą sieć kolei dojazdowych. W okresie międzywojennym sieć kolei wąskotorowych w południowej części ówczesnego województwa kieleckiego została połączona, jako Jędrzejowska Kolej Dojazdowa. 

W 1924 roku, staraniami Starostwa Pińczowskiego uruchomiono odcinek Hajdaszek – Erdmanówka – Pińczów, który został poprowadzony serpentynami przez obszar garbu Pińczowskiego, omijając Góry Pińczowskie, o szczytach z elewacją 250-291 m. Dzięki temu połączono kolejkę Jędrzejowską z kolejką Pińczowską. W 1924 roku, została zbudowana parowozownia w Pińczowie. W 1925 roku, oddano do użytku połączenie z Pińczowa przez Wiślicę do Cudzynowic (w pobliżu Kazimierzy Wielkiej), gdzie trasa kolejki rozdzielała się w kierunku Działoszyc oraz Kazimierzy Wielkiej. W ten sposób uzyskano połączenie z istniejącym odcinkiem kolejki z Charsznicy. W 1926 roku, zbudowano połączenie z odcinkiem z Kocmyrzowa, otwierając trasę z Kazimierzy Wielkiej przez Proszowice do Posądzy. W ten sposób, w 1927 roku, z dotychczasowych kolei: miechowskiej, jędrzejowskiej, pińczowskiej i kocmyrzowskiej, utworzono jedną wielką sieć wąskotorową. 

Powstała rozległa sieć obsługująca rolnicze tereny nazywane Ponidzie. Nida to jedna z najciekawszych rzek południowej Polski i główna rzeka regionu Ponidzia. Rzeka jest lewym dopływem Wisły. Ma długość około 151 km. Powierzchnia dorzecza wynosi około 3 860 km kwadratowych. Nida ma źródła koło miejscowości Brzegi i powstaje z połączenia dwóch rzek; Czarna Nida, Biała Nida. Nida uchodzi do Wisły w okolicach Nowego Korczyna. Nida jest rzeką: spokojną, wolno płynącą i silnie meandrującą. Tworzy liczne: zakola, starorzecza, rozlewiska i podmokłe łąki.

Długość sieci kolejowej maksymalnie miała 340 km. Koleją przewożono przede wszystkim: buraki cukrowe, zboże, drewno, kamień budowlany, gips, węgiel kamienny oraz pasażerów z mniejszych miejscowości do miast powiatowych. Dla wielu mieszkańców wsi była to jedyna całoroczna komunikacja publiczna. W dniu 1 stycznia 1930 roku, koleje wąskotorowe weszły pod zarząd PKP. Głównym powodem nacjonalizacji był kryzys gospodarczy, który mógł doprowadzić do upadku funkcjonujących spółek, które zarządzały kolejką. W tym czasie (1930 rok), łączna długość linii kolejowych w Ziemi Świętokrzyskiej wynosiła wówczas 308 km. Biuro zarządu kolei wąskotorowych funkcjonowało w Jędrzejowie. Parowozownie funkcjonowały w; Jędrzejowie, Pińczowie, Kazimierzy Wielkiej, Bogorii i Kocmyrzowie. W Jędrzejowie zlokalizowano również główne warsztaty naprawcze.

Kiedy germańcy napadli na Polskę, szczęśliwie pozostawiono cały personel Polski, na kolejce wąskotorowej. Podczas okupacji znacznie wzrosło znaczenie tej kolejki. Armia Krajowa i Narodowe Siły Zbrojne szeroko korzystały z kolejki. Przewodzono osoby zagrożone aresztowaniami. Wydawano oryginalne dokumenty na fikcyjne nazwiska. Obserwowano dyslokacje i przemieszczenia się germańskich jednostek wojskowych. W 1944 roku, wojska sowieckie zbudowały połączenie z Bogorii do Koprzywnicy, które w 1945 roku, było przedłużone do Tarnobrzega. Powstał wówczas prowizoryczny drewniany most na Wiśle. To połączenie funkcjonowało stosunkowo krótko.

Po drugiej wojnie światowej sieć została przebudowana. W okresie 1950–1951, przekuto tory z rozstawu 600 mm na 750 mm, co pozwoliło na użycie większego, cięższego taboru. Ta zmiana była nakazana odgórnie, przez władze centralne. W tym czasie, pojawiły się znane parowozy: Px48, Px49, produkowane seryjnie w Chrzanowie. Od końca 60-lat i w 70-latach zaczęły je zastępować rumuńskie lokomotywy spalinowe: Lxd2, Lyd2. Lokomotywy Lxd2 były wyprodukowane przez fabrykę FAUR. Dla PKP kupiono 165 egzemplarzy. Lokomotywa Lyd2 to jest mniejsza lokomotywa spalinowa fabryki FAUR. Była także lokomotywa serii Lxd1 rumuńska, która była znacznie rzadsza niż Lxd2. Lokomotywa Lxd1 miała cztery osie napędowe (x), silnik wysokoprężny (d), przekładnia mechaniczna (1). Były także lokomotywy spalinowe oznaczone Lyd1, trzyosiowe (y), Polskiej produkcji. Pod tym oznaczeniem były lokomotywy WLs150 Fablok oraz WLs180 Zastal. Lokomotywy różniły się mocą silnika oraz drobnymi różnicami konstrukcyjnymi.

W czasie przekuwania torowiska z szerokości 600 mm na 750 mm, dokonano korekty przebiegu torowiska, likwidując serpentyny przez garb Pińczowski i prowadząc nowy tor od strony zachodnio-południowej z Umianowic do Pińczowa.

Największe przewozy kolejowe odnotowano w 1966 roku. Wożono zarówno duże ilości pasażerów jak i ogromne ilości towarów, głównie płodów rolnych. W szczytowym okresie sieć świętokrzyskich kolei wąskotorowych liczyła kilkaset kilometrów torów i sięgała od Jędrzejowa, Pińczowa i Wiślicy aż po Staszów, Pacanów i Szczucin. Była jedną z największych sieci wąskotorowych w Europie Środkowej. W tym czasie, można było przejechać z Jędrzejowa, aż do Szczucina i po drodze zobaczyć typowy, piękny krajobraz Ponidzia. Trasa tego wyjątkowego pojazdu przebiega przez niezwykle urokliwe miejsca, których charakter jest bardzo zróżnicowany. Są to zarówno pola, lasy, jak i łąki. W trakcie przejażdżki można podziwiać stepową roślinność, wyjątkowe krajobrazy. Można także zobaczyć dziką zwierzynę, która przyzwyczajona jest do stukotu kół pociągu i wcale się nie płoszy na jego dźwięk. Jędrzejowska Kolej Dojazdowa w 60-latach XX wieku, była trzecią co do wielkości w naszym kraju, obejmując swym zasięgiem setki kilometrów torów, około 340 km. Pamietajmy jednak, że średnia prędkość pociągów wynosiła tylko 40 km/h.

W 60-latach XX wieku, systematycznie wzrastał transport samochodowy. Komunikacja samochodowa była bardziej elastyczna i szybsza. Autobusy i ciężarówki stopniowo przejmowały pasażerów i towary. Pierwsze ograniczenia ruchu pasażerskiego wprowadzone zostały już na początku 60-lat na trasie Bogoria – Koprzywnica. W drugiej połowie 60-lat, zmniejszano liczbę kursów pociągów osobowych. W 1971 roku, wstrzymano ruch pasażerski na odcinku z Kocmyrzowa do Kazimierzy Wielkiej. W 1977 roku, zaprzestano przewozu pasażerów na szlaku; Pińczów – Wiślica – Cudzynowice. Na pozostałych odcinkach pociągi pasażerskie stopniowo likwidowano, w okresie 1985 – 1987. Jeszcze w 1989 roku, większość sieci wąskotorowej była czynna. Parowozownie funkcjonowały w Jędrzejowie, Bogorii, Kazimierzy Wielkiej i w Charsznicy. Trend likwidacji trwał w 80-latach. W 1987 roku, zawieszono regularny ruch pasażerski. W dniu 1 lutego 1993 roku, zakończono regularny ruch na pozostałej części sieci. W Jędrzejowie, Charsznicy i Szczucinie funkcjonowały punkty styczne z koleją normalnotorową. Ponadto, w Kocmyrzowie i Stawianach Pińczowskich, istniała możliwość przeładunku wagonów normalnotorowych na transportery wąskotorowe. W 1994 roku, zaczęło się zamykanie i likwidowanie pierwszych odcinków sieci. Jeszcze w 1990 roku, rozebrano odcinek Szczucin – Dobra Sztambergów (koło Staszowa), a w 1992 roku, linię Charsznica – Działoszyce.

Już w 1989 roku, uruchomiono pociągi turystyczne na trasie Jędrzejów – Umianowice – Pińczów – Wiślica. „Ciuchcia Express Ponidzie” kursowała na tym odcinku do 1997 roku. W 90-latach XX wieku, działał fragment dawnej sieci jako: Świętokrzyska Kolej Dojazdowa, która znana była turystom jako „Ciuchcia Express Ponidzie”. Pociągi turystyczne kursowały z Jędrzejowa przez malownicze tereny Ponidzia. Zachowały się również zabytkowe mosty na Nidzie z czasów wielkiej wojny światowej. Pociągi o nazwie „Ciuchcia Ekspres Ponidzie” jeździły na trasie Jędrzejów – Pińczów – Wiślica. Jednak po rozmyciu przez ulewne deszcze nasypu kolejowego od 1996 roku, ruch do Wiślicy został wstrzymany. W wyniku wielkiej powodzi w 1997 roku, kolejka wąskotorowa ucierpiała. Największe starty odnotowano na odcinku Pińczów – Wiślica. W kilku miejscach tory zostały podmyte, a w kilku innych woda wymyła tłuczeń pod torami. To było powodem wstrzymani tam ruchu kolejowego.

W 1998 roku, ponownie uruchomiono ruch turystyczny. W 2001 roku, zawieszenie ruchu turystycznego przez PKP. W 2003 roku, nastąpiło przejęcie kolejki przez władze samorządowe i wznowiono ruch turystyczny.

Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa dawniej nosiła nazwę Jędrzejowska Kolej Dojazdowa. Główna linia kolejowa biegła z Jędrzejowa, przez Jasionną, Motkowice, Umianowice do Pińczowa. Były także odgałęzienia trasy w Umianowicach do Hajdaszek, Stawian Pińczowskich i Sędziejowic. 

W 2002 roku, kolej została przejęta przez utworzoną w tym celu spółkę samorządową Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa „Ciuchcia Expres Ponidzie” Sp. z o.o. utworzoną przez samorządy, na terenie których przebiegała zachowana linia: gminę Jędrzejów, gminę Pińczów, województwo świętokrzyskie, powiaty jędrzejowski i pińczowski oraz gminy Imielno i Kije. Spółka ta stała się operatorem linii.

Linia kolejki ŚKD w okolicach wsi Wygoda krzyżuje się z linia szerokotorową LHS. Jest to na 14,60 km, linii wąskotorowej. Skrzyżowania były także we wsi Przededworze, w mieście Staszów. Linie wąskotorowe krzyżują się także z liniami normalnotorowymi w miejscach; wieś Stawiany Pińczowskie, wieś Przededworze, miasto Staszów. Historycznie szlaki wąskotorowe przekraczały rzekę Wisła w Szczucinie oraz przed stacją Tarnobrzeg Wąskotorowy w Dzikowie. 

W 2026 roku, kolejka dysponowała trzema lokomotywami typu Lxd2 oraz jedną lokomotywą parową Px48. Ich stan techniczny nie był dokładnie znany. Prawdopodobnie dwie lokomotywy Lxd2 były sprawne. W 2009 roku, lokomotywa Lxd1 była pozbawiona silnika. W dniu 21 sierpnia 2015 roku, na szlaku do Umianowic zapaliła się lokomotywa Lxd2-258, a ogień zniszczył silnik. Lokomotywa parowa Px48 była sprawna. W dniu 12 czerwca 2007 roku, wykonano przegląd parowozu Świętokrzyskiej Kolejki Dojazdowej, typu Px48-1724. Kolejka dysponuje trzema wagonami letnimi i trzema wagonami przeszklonymi. W 2020 roku, w składzie taboru są; zabytkowy wagon osobowy 3Aw, zabytkowe wagony towarowe, wagony retro, wagony letnie (plenerowe), trzy lokomotywy wąskotorowe; Lxd2, Lyd1, Lyd2.

W 70-latach, wprowadzono wózki do przewozu wagonów normalnotorowych na torach wąskotorowych. Takie zamiany odbywały się na przykład na stacji Kocmyrzów. W Jędrzejowie warsztat kolejowy wyspecjalizował się w remontach taboru wąskotorowego. Remonty wykonywano na zlecenie także innych kolei wąskotorowych. Warsztat specjalizował się w remontach układu biegowego lokomotyw i wagonów. Transport taboru odbywał się przy pomocy samochodów ciężarowych. 

Od kilku lat turystyczne pociągi kursowały w sezonie letnim, w każdą niedzielę. Kursy rozpoczynały się o godzinie 10;00. Trasa Jędrzejów – Motkowice. Powrót do Jędrzejowa następował około godziny 18;00. Dodatkowo były realizowane przewozy na zamówienie, na przykład dla firm, przejazdy integracyjne. Na szlaku nie był już prowadzony ruch towarowy oraz regularny osobowy.  

Z drugiej strony, od stacji Pińczów także prowadzono ruch turystyczny. W niedziele prowadzono pociągi turystyczne. Organizowano dowóz pasażerów autobusami z Buska Zdroju oraz Kielc. O godzinie 12;00 ruszał pociąg do stacji Umianowice. W miejscowości Umianowice organizowano ognisko z pieczeniem kiełbasy. Około godziny 14;00 pociąg turystyczny ruszał w drogę powrotną. W Pińczowie turyści wsiadają do autokarów i wracali do Kielc lub Buska Zdroju. Kolejka zatrudniała kilkunastu pracowników. W sezonie, z tej atrakcji skorzystało 12 000 – 15 000, a w 2008 roku, przewieziono 21 000 turystów. W tym sezonie (2008 roku), odprawiono 142 pary pociągów. Mimo to, podawane są informacje,  że kolejka przynosiła straty. 

W 2003 roku, został przywrócony przejazd po torach do stacji Hajdaszek, na wschód od stacji Umianowice. W dniu 7 lipca 2006 roku, w Umianowicach odbyły się obchody 90-lecia istnienia kolejki.

W dniu 10 października 2007 roku, został wyremontowany wiadukt kolejki wąskotorowej nad linią normalnotorową w pobliżu stacji Stawiny Pińczowskie. Stacja Stawiny Pińczowskie wymaga osobnego omówienia, bo tutaj znajdowała się stacja styczna kolei wąskotorowej (na kierunku wschód-zachód, Chmielnik – Jędrzejów) i normalnotorowej (na kierunku północ-południe, Kielce – Busko Zdrój). Na stacji znajduje się zapadnia transporterowa i ładownie. Wówczas to przejechał pierwszy pociąg po 11 latach, od 1996 roku. W dniu 20 października 2007 roku, przejechał pociąg specjalny prowadzony trakcją parową, lokomotywą Px48 dla miłośników kolei, z dojazdem do stacji Hajdaszek i Stawiany Pińczowskie.

W 2008 roku, udrożniono szlak kolejowy do stacji Sędziejowice na wschód od stacji Skawiny Pińczowskie. 

Już w dniu 11 września 2009 roku, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na wniosek właściciela, Polskie Koleje Państwowe, wydał decyzję o wykreśleniu z rejestru zabytków odcinków linii od stacji Pińczów do stacji Wiślica w Koniecmostach oraz od stacji Sędziejowice do stacji Raków Opatowski wraz z obiektami inżynieryjnymi. W ten sposób przekreślona została możliwość reaktywacji kolejki na dalszych odcinkach.

W 2014 roku, został zbudowany nowy przystanek kolejowy Wygoda, który fundował właściciel kompleksu wypoczynkowego „Sielsko na Wygodzie”. Zlokalizowany jest przed stacją Motkowice, bardzo blisko linii LHS i wiaduktu tych linii.

Pod koniec 2014 roku, na stacji Pińczów rozebrano dwie bocznice oraz rozjazdy od strony Wiślicy. Prace te miały związek z budową ronda drogowego, ulicy 3 Maja. W 2015 roku, zostały przesunięte rozjazdy w stronę północną, aby wydłużyć skrócone poprzednio perony. 

W 2015 roku, z inicjatywy Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, podjęto prace nad wznowieniem kursowania pociągów na 2,50 km szlaku Umianowice – Hajdaszek. Finansowanie miało być realizowane ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego. Wartość projektu wyceniono na około 3,5 miliona złotych. W ramach prac planowano remont budynków stacji, perony, zadaszenia, remont torów, przepustów i przejazdów kolejowych. W planie był zakup nowej lokomotywy spalinowej, wagonów turystycznych oraz drezyn rowerowych. Na stacji Hajdaszek, w budynku dworca miała być; kasa, poczekalnia, bufet, pokój naczelnika i izba pamięci (sala edukacyjna). Bufet, a właściwie restauracja miała przyjąć nazwę „Gospoda dla Żołnierzy”. Na wzór stołówki funkcjonującej tutaj w okresie międzywojenny. Program miał się zakończyć w 2019 roku. Według zapisków historycznych w budynku dworca był pokój gościnny hrabiny Karoliny Lanckorońskiej, która była historykiem sztuki oraz spadkobiercą okolicznych dóbr. Pociągi osobowe przez Hajdaszek przestały kursować w 1985 roku, a towarowe w 1993 roku. Obecnie (2026 rok) na docinku Umianowice – Hajdaszek funkcjonują Świetokrzyskie Drezyny Rowerowe.

Kolejka Świętokrzyska miała także plany zwiększenie ilości przystanków o stacje: Centrum Jędrzejowa, Piaski, Borki, Wygoda (która powstała), Holendry, Ptasznik, Suchowola, Podlesie, Wierzbie, Rudki, Kamienna Góra, Pągowiec, Skowronno Górne i Dolne, Kopernia, Pińczów naprzeciw dworca PKS, Skrzypiów, Wojsławice, Rudawa i Biskupice.

Były plany reaktywacji linii na odcinku Pińczów – Wiślica, w kierunku południowym. Dokładnie od zniszczonego mostu nad starorzeczem Nidy w miejscowości Skrzypiów, na południe od miasta Pińczów. Most jest o konstrukcji drewnianej i metalowej. Drewniane są podpory, przęsła są z metalowych belek i mostownice z drewna. Ale plany te są już nieaktualne, ponieważ stacja Pińczów jest już stacją czołową i torów w kierunku Wiślicy już nie ma. Stało się to w chwili budowy nowego ronda drogowego ulicy 3 Maja, w Pińczowie. W dniu 16 listopada 2014 roku, zaczęła się przebudowa układu torowego stacji Pińczów, w związku z budową ronda. To całkowicie uniemożliwiło reaktywację szlaku w przyszłości do Wiślicy.

W 2016 roku, z usług Kolejki Świętokrzyskiej skorzystało 16 000 pasażerów, a właściwie turystów. Ale już w 2020 roku, w sezonie lotnim nie uruchomiono kolejki. Powodem była epidemia chińskiego wirusa, a także zły stan torowiska i taboru, które wymagały przeprowadzenia prac remontowych. Dodatkowo sytuacja finansowa podmiotów obsługujących kolejkę była zła. Nadal poszukiwano nowej formuły dla funkcjonowania kolejki. Spółka Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa „Ciuchcia Expres Ponidzie”, została postawiona w stan likwidacji we wrześniu 2020 roku. Zgodnie z toczonymi wówczas rozmowami, w październiku 2020 roku, kolejka została przejęta przez samorząd województwa. Decyzją władz wojewódzkich, kolejka została włączona do Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych w Kielcach. Kolejka otrzymała nową nazwę; „Świętokrzyskiej Kolejka Wąskotorowa Ciuchcia Ponidzie”. Według dostępnych informacji, w 2017 roku, było realne zagrożenie całkowitej likwidacji kolejki.

W 2021 roku, kolejny sezon został utracony i nie było przewozów turystów. Dopiero w sezonie 2022 roku, uruchomiono pociągi turystyczne na szlaku Jędrzejów – Jasionna, o długości 9,00 km. Tak samo było w 2023 roku. W 2024 roku, pociągi kursowały na trasie Jędrzejów – Motkowice, o długości 17,00 km. Jazda do Umianowic i Pińczowa nadal była niemożliwa. Głównie z powodu złego stanu mostów na rzece Nida. 

W październiku 2024 roku, zostały zawarte umowy z wykonawcami na rewitalizację kolejki ze środków z rządowego funduszu „Polski Ład”. Remont podzielono na dwa odcinki; pierwszy Umianowice – Pińczów, drugi Motkowice – most kolejowy na Nidzie. Zakończenie prac ma nastąpić w 2027 roku. Wówczas będzie możliwy przejazd Jędrzejów – Pińczów, o długości 30,00 km. Okazuje się jednak, że obecne prace nie obejmują remontu mostu na rzece Nida na odcinku Motkowice – Umianowice. Władze województwa twierdziły, że remont będzie przeprowadzony zgodnie ze sztuką budowlaną. 

Na odcinku Jędrzejów – Motkowice wykonano całkowity remont nie tylko torowiska, ale także nasypów i skarp. W Umianowicach rozebrane zostały tory stacyjne, a wykonawca przygotował nowe podtorze. Wykonano także remont 200 m toru w kierunku Pińczowa. Złożono także nowe plany układu torowego na stacjach; Jędrzejów, Motkowice, Ulmanowice i Pińczów. Były prowadzone prace przygotowawcze do przebudowy mostów i estakad na tej trasie.

Zdecydowano się na całkowity remont stacji Pińczów. Wyremontowano budynek dworca. W Pińczowie gotowa jest poczekalnia wraz z kasą i pomieszczeniem dróżnika. W Pińczowie zbudowano modułową lokomotywownię. W 2026 roku, dokonano całkowitej przebudowy układu torowego na równi stacyjnej. Władze twierdzą, że z uwagi na historyczny charakter kolejki do jej remontu są wykorzystywane materiały staroużyteczne. W rzeczywistości jest to chwyt marketingowy, bo do budowy wykorzystuje się wyłącznie nowoczesne materiały. Stasuje się nowe, dobrze zaimpregnowane drewniane podkłady. Stosuje się typowe, nowe szyny kolejowe. Gwarantuje to długi okres bezawaryjnej eksploatacji szlaków. Termin powrotu pociągów turystycznych do Pińczowa jest na razie nieznany. Niemniej jednak, w sezonie 2026 roku, jest planowane uruchomienie pociągów turystycznych na odcinku Jędrzejów – Motkowice Wąskotorowe – Umianowice.

W dalekich planach jest przywrócenie ruchu na kilku odcinkach; Pińczów – Młodzawy – Mozgawa – Chroberz – Nieprowice – Złota Pińczowska – Jurków – Wiślica. Oraz Sędziejowice – Chmielnik – Strojnów – Drugnia – Potok Wąsk. – Raków Opatowski. 

Przebieg trasy. 

Jędrzejów ze stacją Jędrzejów Wąskotorowy, która jest położona na wschód od stacji normalnotorowej. Szlak biegnie w kierunku wschodnim. Linia przebiega pod autostradą S7, a następnie pod DW Nr 768. Pierwsza stacja Jasionna. Po południowej stronie szlaku biegnie Linia Hutnicza Szerokotorowa (LHS). Po północnej stronie biegnie DK Nr 78. Linia najpierw skręca w stronę północno-wschodnią, a następnie w kierunku południowo-wschodnim. Dalej linia dołem przechodzi pod LHS. Następnie jest stacja Wygoda. Dalej linia wkracza na teren Nadnidziański Park Krajobrazowy. Jest stacja Motkowice. Linia przekracza rzekę Nida, mokradła i lasy. Jest stacja Umianowice. Tutaj znajduje się rozgałęzienie w postaci trójkąta w kierunku miasta Chmielnik na wschód oraz do Wiślicy na południe. Stacja Umianowice jest wyremontowana, zarówno dworzec jak i równia stacyjna. Teren jest przystosowany dla korzystania przez turystów. Na stacji Umianowice jest wieża widokowa, która wykorzystuje byłą wieżę wodną o wysokości 9 m, która w podstawie jest kwadratowa. Cały teren stacji to jest Ośrodek Edukacji Przyrodniczej oraz funkcjonują Świętokrzyskie Drezyny Rowerowe. 

Dalej linia biegnie w kierunku wschodnim do Hajdaszek. W Hajdaszkach linia się rozwidlała. Odnoga w kierunku południowym przebiegała przez przystanek Erdanówka, do Pińczowa. W kierunku wschodnim linia dociera do stacji Stawiany Pińczowskie Wąskotorowe. Dalej linia biegła na wschód; Sędziejowice, a następnie górą mijała DK Nr 78, linie LHS oraz linię normalnotorową. Linia docierała do miasta Chmielnik, gdzie była stacja Chmielnik Wąskotorowy i dalej przystanek Chmielnik Miasto. Dalej były kolejki wąskotorowe miasta Bogoria, gdzie były szlaki do Kielc (kierunek północny-zachód), na wschód w kierunku Tarnobrzegu oraz w kierunku południowym; Szczucin koło Tarnowa, gdzie kolejka wąskotorowa przekraczała rzekę Wisła. Są tutaj stacje; Strojnów, Drugnia, Potok Wąskotorowy, Raków Opatowski, Rakówki, Arkuszów, Wola Malkowska, Bogoria. Dalsza trasa ze stacji Bogoria; Dobra Sztambergów, Staszów Wąskotorowy, Rytwiany, Sichów, Sierogi, Łubnice Buskie, Zborówek, Komorów Wąskotorowy, Rataje Wąskotorowe, Szczucin koło Tarnowa Wąskotorowy. Kolejna trasa ze stacji Bogoria; Józefów Kielecki, Nawodzice, Jachimowice, Koprzywnica, Ciszyca, Tarnobrzeg Wąskotorowy. I jeszcze jedna trasa z Bogorii; Przyborowice, Gryzikamień, Iwaniska.

Wróćmy do stacji Umianowice. Główna linia w kierunku południowym biegnie do Pińczowa, gdzie była także osobna stacja Pińczów Towarowy. Dalej linia dochodziła do stacji; Młodzawy, Mozgawa, Chroberz, Nieprowice, Złota Pińczowska, Jurków, Wiślica. Tu łączyła się z koleją wąskotorową; Kazimierza Wielka w kierunku Krakowa oraz Skalbmierz w kierunku Miechowa. Były stacje; Brodek, Kolosy, Jadzinek, Bugaj, Broniszów, Broniszów, Cudzynowice. 

Węzeł Cudzynowice. W Cudzynowicach trasa kolejki rozwidlała się i biegła w kierunkach na Kocmyrzów i Charsznicę: Cudzynowice, Kazimierza Wielka, Donosy, Wielgus, Ksawerówka, Kościelec, Stogniowice, Szreniawa Miechowska, Proszowice, Posądza, Łyszkowice, Biórków, Zielona Wąsk., Kocmyrzów Wąskotorowy. Kolejny kierunek; Cudzynowice, Topola Pińczowska, Skalbmierz, Podgaje, Działoszyce, Słaboszów, Janowice n. Nidzicą, Kalina Wielka, Kalina Mała, Miechów Wąsk, Chodów, Charsznica. 

Pamietajmy jednak, że wiele bocznych linii powstawało i było likwidowanych w różnym czasie. Ciekawostką jest fakt, że mosty były budowane jako prowizoryczne, ale przetrwały do czasów obecnych, czyli dużo dłużej niż planowano. Mosty były wsparte na drewnianych  palach, na których położono stalowe belki. Na stalowych belkach ułożono drewniane mostownice i torowisko. Są to najdłuższe drewniane estakady w Europie, o długości 600 metrów, przy czym cały szlak kolejowy ma długość 34 km; Jędrzejów – Pińczów.

Musimy także pamiętać, że Ziemia Świętokrzyska pod względem szlaków kolejowych jest specyficzna. Linia kolejowa normalnotorowa wiedzie z Kielc do Buska Zdroju i tam się kończy. Linia powinna dochodzić do rzeki Wisła i po jej przekroczeniu łączyć się na stacji Szczucin koło Tarnowa, z linią do Tarnowa. Możliwe było także zbudowanie połączenia z Buska Zdroju do Żabna. Przypomnijmy, że Rząd Zjednoczonej Prawicy planował rewitalizację tych linii i połączenia przez rzekę Wisła. Niestety, kolejny rząd; masonów, komunistów i folksdojczów, wszystkie plany wstrzymał.

Opracował Karol Placha Hetman