Zawiercie 2023-04-17

PKP Zawiercie Dworzec. 2026r.

Budynek dworca kolejowego w Zawiercie to ciekawy przykład architektury kolejowej z początku XX wieku. Obiekt jest bardzo reprezentacyjny, jak na średniej wielkości miasto, o populacji 46 000 mieszkańców. Budynek jest stylowy, ładny i funkcjonalny.

Pierwszy budynek dworca w Zawierciu powstał w 1872 roku. Budynek był drewniany i szybko okazał się za mały. W 1890 roku, zbudowano nowy budynek dworca, tym razem murowany. W okresie 1910-1913, z okazji 300-lat panowania dynastii Romanowów (moskiewska mafia) zdecydowano o budowie nowego dworca. Budynek oddano do użytku wiosną 1914 roku. Zaprojektował go inżynier Czesław Domaniewski, główny architekt Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Warszawsko-Kaliskiej. Od 1933 roku, w dworcowych pomieszczeniach znalazł swoją siedzibę, między innymi teatr „Baj-Baju” oraz świetlica dla dzieci i młodzieży. Budynek okazał się mieć na tyle solidną konstrukcję, że nie zaszkodził mu nawet wybuch wagonów z amunicją, w dniu 2 czerwca 1945 roku. Obiekt przebudowano w 70-latach i 80-latach XX wieku. Budynek był kilkakrotnie remontowany i modernizowany. Ostatni remont dworca przeprowadzono w 2012 roku. 

Budynek dworca kolejowego na stacji Zawiercie to przykład klasycznej architektury kolejowej z przełomu XIX i XX wieku, później modernizowanej, ale zachowującej historyczny charakter. Budowla przypomina pałac. Dworzec ma wydłużoną, prostokątną bryłę, ustawioną równolegle do torów. Jest to budynek murowany, otynkowany, malowany najczęściej w jasnych kolorach. Styl jest typowy dla kolei warszawsko-wiedeńskiej. Dach jest dwuspadowy, stosunkowo wysoki, pokryty materiałem imitującym dachówkę. Detale architektoniczne; zastosowano symetryczną kompozycję fasady. Środkowy ryzalit jest zdecydowanie wysunięty, z narożnymi wieżami i licznymi zdobieniami. W górze umieszczono napis Dworzec Kolejowy i duży zegar z białym cyferblatem. Główne wejście wyposażono w szerokie podejście z trzema stopniami.  Budynek wyposażono w duże prostokątne okna, które zostały wyposażone proste zdobienia wokół bez dużego przepychu. We wnętrzu umieszczono hol główny (poczekalnia), kasy biletowe, przejście na perony tunelem lub dojściem naziemnym. Dostosowano wnętrza do współczesnych standardów. Poprawiono dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. Mimo to zachowano historyczny układ i ogólny wygląd bryły. Budynek ma około 90 m długości × 15 m szerokości × 11 m wysokości. Przed budynkiem znajduje się plac dworcowy oraz przystanki autobusowe i parking.

Typowe perony powstały w 1911 roku i jednocześnie zbudowano tunel dla pasażerów. W tym samym czasie, zbudowano wiadukt pod torami, aby poprowadzić tam ulice. Obecnie (2026 rok) na stacji są trzy perony. Peron 1 znajduje się od strony dworca. Peron ma długość 300 m i zadaszenie o długości 137 m. Peron 2 jest peronem wyspowym i ma długość 262 m, a historyczne zadaszenie ma długość 166 m. Peron 3 jest także peronem wyspowym i ma zadaszenie o długości 180 m. Wszystkie perony mają szare płyty prefabrykowane krawędziowe. Resztę nawierzchni wykonano z betonowej kostki. 

Budynek dworca został zbudowany w okresie 1910-1914, a jego projektantem był inżynier Czesław Domaniewski, który pełnił funkcję głównego architekta Kolei Wawszawsko-Wiedeńskiej. Obiekt został zaprojektowany w stylu eklektycznymi i historyczny. Wykorzystano elementy klasycystyczne typowe dla dworców państwa moskiewskiego. Nie jest to dworzec w stylu ozdobnego pałacu, ale ma reprezentacyjny charakter publicznego budynku państwowego. 

Bryła budynku została wpisana w wydłużony prostokąt, dłuższym bokiem umieszczonym równolegle do torów. Budynek jest parterowy z poddaszem, chociaż na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie, że jest to budynek dwukondygnacyjny. Konstrukcja budynku jest bardzo solidna. Przetrwał nawet wybuch wagonów z amunicją w czerwcu 1945 roku. Budynek ma wyraźną część centralną, z daleko wysuniętym ryzalitem. Ryzalit jest pięcio-osiowy. Część centralna jest trzy-osiowa, z sześcioma oknami i centralnym wejściem. Górne okna są nazywane clerestory i mają za zadanie doświetlić wewnętrzny hol. Te górne okna są powtórzone w przeciwległej ścianie. Okna są prostokątne, typowo z ośmioma szybami. Nad oknami umieszczono szlaczek typu greckiego oraz zdobienie symetrycznymi prostokątami. Na tle tych zdobień umieszczono napis „Dworzec Kolejowy”. Powyżej umieszczono attykę, na której centralnie umieszczono analogowy zegar z białym cyferblatem.

Do wejścia prowadzą szerokie schody z trzema stopniami. W 2012 roku, z lewej strony umieszczono pochylnię dla osób na wózkach i dzieci w wózkach. Pochylnia otrzymała balustrady wykonane ze stali nierdzewnej. 

Naroża ryzalitów są stylizowane na kwadratowe baszty z wąskim oknem i ścianami z boniowaniem. U szczytu umieszczono detale architektoniczne z wyraźnymi tarczami herbowymi. Za czasów panowania moskali w Polsce, umieszczono tam herby mafii Romanowów. Szczyt wież zdobią duże kule o średnicy około 1 m. Kule pełnią funkcje dekoracyjną i podkreślają osie symetrii budowli. 

Boczne skrzydła budowli są trzy-elementowe, rytmiczne i powtarzalne. Patrząc od środka, najpierw są pięcio-osiowe obniżenia. Następnie są trzy-osiowe bryły, które częściowo powielają architekturę centralnego ryzalitu. Ostatnim elementem są parterowe niskie dobudówki. Od strony południowej umieszczone były toalety, a od strony północnej obecnie funkcjonuje popularna restauracja „La Stazione”. 

Cały budynek jest przykryty dachem o średnim spadku, który nadaje budowli monumentalny wygląd. Na części środkowej i częściach zewnętrznych dachy są kopertowe, a reszta jest przykryta dachem dwuspadowym. Po ostatnim remoncie, dach pokryto materiałem imitującym dachówkę w kolorze grafitowym. Na dachu są liczne kominy i ciągi wentylacyjne.

Elewacja budynku, od 2012 roku, ma kolory; szary, kremowy i beżowy. Stolarka okienna i drzwiowa jest brązowa i wykonana w nowych technologiach, które gwarantują długi okres użytkowania. Pozioma kompozycja podkreśla długość budynku. Wszystkie okna są prostokątne, ustawione regularnie i w rytmicznych odstępach. Na elewacji budynku umieszczono oświetlenie, które po zmroku podkreśla urodę budowli. Elewacja jest uporządkowana i nie ma w niej chaosu. Na elewacji można zauważyć pilastry, bonowania i gzymsy. Elewacja od strony torów jest powtórzeniem frontu budynku. Zostały dodatne tylko zadaszenia, napis „Zawiercie” i liczne tablice informacyjne.

Budynek jest częściowo podpiwniczony. Został wyposażony w około 50 pomieszczeń. W budynku jest hol główny (poczekalnia), są kasy biletowe PKP InterCity i Kolei Śląskich, duży sklep, kiosk, przechowalnia bagażu, płatne toalety i wspomniana restauracja. Jest nowoczesny system informacyjny, monitoring, system przeciw-pożarowy. Obiekt jest dostosowany dla osób na wózkach i ociemniałych. Na stacji funkcjonuje posterunek Straży Ochrony Kolei (SOK). Są pomieszczenia na wynajem; biura i usługi. 

Restauracja „La Stazione” mimo że znajduje się w budynku dworca to wejście do niej jest wyłącznie z zewnątrz, od strony północnej. Nie jest to typowy lokal dworcowy, ale raczej restauracja i pizzernia, którą często odwiedzają mieszkańcy. Lokal ma pełną ofertę dań obiadowych, pizzy, deserów i alkoholu. Lokal dysponuje ogródkiem otwieranym w ciepłe dni. 

Opracował Karol Placha Hetman