Pilawa. 2026-01-09
Stacja kolejowa Pilawa.
Współrzędne geograficzne: 51.954N 21.533E. Elewacja 148 m. Adres stacji kolejowej w Pilawie: ulica Dworcowa, 08-100 Pilawa.
Miasto Pilawa.
Pilawa to jest miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim, gmina Pilawa. Miasto ma powierzchnię 6,7 km kwadratowych. Populacja miasta wynosi 4 518 mieszkańców, w 2023 roku. Kod pocztowy 08-440. Tablice rejestracyjne WG. Pilawa prawa miejskie otrzymała w dniu 1 stycznia 1984 roku, czyli w czasie funkcjonowania PRL. W okresie 1975-1998, miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego. Z Pilawy do Warszawy jest 53 km.
Miasto związane jest z koleją. Funkcjonuje tutaj Fabryka Farb i Lakierów „Polifarb” S.A., Fabryka Opakowań Foliowych, Zakład Poligraficzny, tartak, składnica drewna. Przez miasto przebiega DW Nr 805, a w odległości 2 km jest DK Nr 17 Warszawa – Hrebenne.
Według niektórych osada miała nazwę Piła, ale przybywający tu osadnicy, którzy karczowali okoliczne lasy, nie potrafili prawidłowo wymówić tej nazwy. Jednak nazwa Pilawa wywodzi się od nazwy herbu Potockich. W średniowiecznych zapiskach nazwa Pilawa pojawiła się w 1385 roku. Według znalezisk prehistorycznych osadnictwo w tym rejonie pochodzi z epoki brązu, 1700-650 przed naszą erą. Znaleziono tutaj cmentarzysko. Pilawa była prawdopodobnie strażnicą pilnującą eksploatowania lasów, a zwłaszcza jego wyrębu. W 1870 roku, wieś miała 34 dymów (gospodarstw). Po powstaniu styczniowym, nasiliły się represje ludności Polskiej i brutalna rusyfikacja. W tym czasie, osadnicy germańscy sprzedali swoje gospodarstwa i wyemigrowali na zachód, do zaboru germańskiego.
Kolej w Pilawie.
Kolej w Pilawie istnieje od 1877 roku. Zabytkowy jest budynek dworca kolejowego oraz wieża wodna. W 1865 roku, rozpoczęto budowę Kolei Nadwiślańskiej. W 1877 roku, kolej została uruchomiona. Zbudowano dużą stację, budynek dworcowy, magazyn, 4 rampy przeładunkowe i place składowe. Nieco później zbudowano wieżę wodną i lokomotywownię. Zbudowano trzy murowane budynki mieszkalne dla rodzin kolejarskich. Szybko Pilawa stała się ważną stacją na linii Warszawa – Pilawa – Dęblin (Iwanogród) – Lublin. Ranga stacji Pilawa wzrosła w okresie miedzywojennym, kiedy zbudowano linię do Mińska Mazowieckiego. Po drugiej wojnie światowej powstała kolejna linia. Linia kolejowa Nr 12 Skierniewice – Łuków została uruchomiona: Odcinek Skierniewice – Pilawa w dniu 3 października 1954 rok. Odcinek Pilawa – Łuków w dniu 23 maja 1954 rok.
Kolej zmieniła oblicze Pilawy. Wielu mieszkańców zostało kolejarzami lub świadczyli usługi na rzecz kolei; transport towarów ze stacji do odbiorców. Dodatkowo okoliczne lasy były źródłem drewna i w 1910 roku, wybudowano duży tartak, a kolej była środkiem transportu drewna, głównie do Warszawy.
W 1913 roku, w miejscowości wybuch kolejny groźny pożar. Spaliło się wiele domów mieszkalnych, usługowych i budynek dworca. Kiedy wybuchła wielka wojna światowa, moskale wywieźli wiele rodzin kolejarskich w głąb państwa moskiewskiego. Część tych rodzin powróciła do Polski w 1920 roku. W 1915 roku, do miejscowości weszła armia germańska. Na niespotykana skalę rozpoczął się wyrąb i grabież drewna. Germańcy zbudowali jeszcze jeden dodatkowy tartak. Kiedy trwała wielka wojna, w 1917 roku, doszło do rewolucji komunistycznej w wielu miastach Europy. Za rewolucją poszły strajki, także kolejarzy w Pilawie. W listopadzie 1918 roku, oddział POW i kolejarze rozbroili germańskich żołnierzy i wysłali ich na zachód. Nieopuszczono do grabieży i wywiezienia maszyn i urządzeń na zachód. Po 150 latach niewoli, otwarto 7-klasową szkołę podstawową, zwaną Szkoła Powszechna. Założono Ochotniczą Straż Pożarna. W 1923 roku, fundowano fabrykę chemiczną. Zakład dał początek Fabryce Farb i Lakierów.
Budynek dworca został zbudowany w 1877 roku. Zarówno podczas wielkiej wojny światowej i drugiej wojny światowej budynek został zniszczony i odbudowany. Dworzec został zbudowany z tak zwanego pruskiego muru, czyli konstrukcja drewniana z wypełnieniem cegłą. Budynek jest parterowy z wielopłaszczyznowym dachem.
Ostatni remont ukończono w maju 2024 roku. Odnowiono elewację, w której uzupełniono ubytki konstrukcji drewnianej. Cegły na nowo pokryto tynkiem i pomalowano na biało. Wymieniono pokrycie dachu i stolarkę okien i drzwi. Dach został pokryty blachą tytanowo-cynkową. Wymieniono instalacje elektryczną, wodną i kanalizacyjną. Zamontowano oświetlenie w technologii LED. Na dachu zamontowano solarne i fotowoltaiczne panele (jest 30 paneli). Zainstalowano nową informację pasażerską z wykorzystaniem tablic elektronicznych, gablot i nowego systemu audio. Budynek otrzymał inteligentny system komputerowego zarządzania zasobami energii elektrycznej i wody. Budynek wyposażono w system przeciw pożarowy i monitoring bezpieczeństwa. Na budynku zamontowano nowy zegar i nowe napisy; „dworzec kolejowy” wraz z nazwą miejscowości PILAWA. Budynek otrzymał świetlną iluminacje. Wystrój poczekalni nawiązuje do czasu XIX wieku. Odtworzona została boazeria w kolorze brązowym. Zapewniono poczekalnię dla rodzin z małymi dziećmi. Jest nowoczesna toaleta i dwie kasy biletowe. Resztę przestrzeni na parterze zajmują biura spółek kolejowych oraz niewielki lokal na wynajem. Zlikwidowano bariery architektoniczne. Wprowadzono ułatwienia dla inwalidów. Renowacji poddano otoczenie dworca z zielenią i małą architekturą. Powstał nowy parking dla samochodów osobowych i wiata dla rowerów. Inwestycje zrealizowano ze środków państwowych z minimalnym wsparciem środków unijnych. Przebudowa dworca Pilawa to koszt 11,5 mln złotych. Dokumentację projektową wykonała pracownia AMT. Wykonawcą prac budowlanych była firma budowlana Anna – Bud.
Były na stacji są dwa perony wyspowe i cztery krawędzie peronowe. Było przejście w poziomie torów. W okresie 2017-2019, stacja przeszła remont. Wymieniono torowiska, rozjazdy, sieć trakcyjną i zbudowano nowe perony. Zbudowano tunel dla pasażerów z pochylniami dla wózków inwalidzkich, wózków dziecięcych, rowerów i pieszych. Na peronach są wiaty, ławki, oświetlenie, informacje audio. Nawierzchnia peronów ma prefabrykowane płyty krawędziowe, odpływy liniowe, żółte linie ostrzegawcze, ścieżki prowadzące i ostrzegawcze guziki.
Na stacji jest Lokalne Centrum Sterowania „PI”. Nieczynne są nastawnie wykonawcze „PLA” i „PLB”. Równia stacyjna jest duża. Nieużywana wieża wodna znajduje się około 300 m na północy-zachód od budynku dworca i jest w dobrym stanie. Na wieży zamontowane są przekaźniki. Lokomotywownia ceglana jest nieużywana.
Według klasyfikacji PKP stacja ma kategorię dworca lokalnego. W ciągu ostatnich 10 lat stacja obsługiwała ponad 2 000 pasażerów w ciągu roku, za wyjątkiem czasu pandemii chińskiego wirusa, kiedy przewozy spadły do 1 500 pasażerów. W 2024 roku, stacja obsłużyła 2 300 pasażerów. W dniu 9 stycznia 2026 roku, ze stacji odjechało 81 pociągów pasażerskich. Można było pojechać do stacji: Bydgoszcz Główna, Chełm, Dęblin, Frankfurt/Oder, Gorzów Wielkopolski, Grodzisk Mazowiecki, Hrubieszów Miasto, Jagodin, Kołobrzeg, Lublin Główny, Piła Główna, Poznań Główny, Rava Ruskaia I, Rzeszów Główny, Sobolew, Sochaczew, Szczecin Główny, Świnoujście, Warszawa Zachodnia, Zielona Góra Główna, Żyrardów.
Linie kolejowe.
Linia kolejowa Nr 7 Warszawa Wschodnia – Dorohusk (Kolej Nadwiślańska, Droga Żelazna Nadwiślańska) jest to linia kolejowa o długości 267,471 km. Łączy Warszawa – Dorohusk. Linia przebiega z kierunku północno-zachodnim na kierunek południowo-wschodni. Linia jest dwutorowa prawie na całej długości, poza odcinkiem od Wólki Okopskiej do granicy z Ukrainą. Linia jest zelektryfikowana.
Linia kolejowa Nr 12 Skierniewice – Łuków, Towarowa Obwodnica Warszawy – zelektryfikowana, w całości dwutorowa. Linia ma długość 161,567 km. Linia przebiega na kierunku równoleżnikowym. Linia jest popularnie zwana „S-Ł” lub „Esełka”, przebiega przez obszar województwa łódzkiego, województwa mazowieckiego i województwa lubelskiego. Linia należy do transportu kombinowanego AGTC, jako korytarz transportowy linii C-E 20. Wykorzystywana obecnie wyłącznie do ruchu towarowego, jako południowa obwodnica Warszawskiego Węzła Kolejowego.
Linia kolejowa Nr 13 Krusze – Pilawa jest zelektryfikowana, jednotorowa, o długości 56,604 km. Linia przebiega południkowo. Na odcinku Krusze – Mińsk Mazowiecki linia obsługuje jedynie ruch towarowy. Od posterunków odgałęźnych, przy stacji Mińsk Mazowiecki (Stojadła i R101) oraz stacji Grzebowilk do Pilawy kursują po niej pociągi pospieszne i międzynarodowe PKP Intercity, co pozwala im ominąć zatłoczoną LK Nr 7 na odcinku Warszawa Wschodnia – Pilawa.
Opracował Karol Placha Hetman