Orneta 2026-02-20

Stacja kolejowa Orneta.

Adres: Dworcowa 9, 11-130 Orneta. Współrzędne geograficzne: 54.115N 20.151E. Elewacja 70 m.

Stacja Orneta leży, w powiecie lidzbarskim, w województwie warmińsko-mazurskim. Współrzędne 54°06′53″N 20°09′01″E. Obecnie (2024 rok) w ruchu pasażerskim stację w Ornecie obsługuje przewoźnik PolRegio. Kursują trzy pary pociągów (autobusy szynowe) w relacji Olsztyn – Braniewo. Sporadycznie na szlaku pojawiają się pociągi turystyczne wynajmowane zwykle przez miłośników kolei, często przez germańców. Są na przykład pociągi o nazwie „Hansa Express” i „Classic Courier”. W 2018 roku, stacja Orneta obsługiwała do 20 pasażerów dziennie.

Historia.

W dniu 1 sierpnia 1884 roku, otwarto stację kolejową i miasto Orneta otrzymało połączenie kolejowe z Olsztynem, poprzez Gutkowo. W 1885 roku, otwarto połączenie z Pieniężnem. W 1894 roku, uruchomiono połączenie z Morągiem, a w dniu 1 września 1905 roku, z Lidzbarkiem Warmińskim. Rozpoczęto także budowę linii z Ornety do Elbląga, przez Słobity i Bogaczewo. Ostatnią linią był szlak Pieniężno – Kornewo (obecnie pas). Uruchomienie nastąpiło w 1925 roku. Tak więc, Orneta była dużym węzłem kolejowym. Ale wszystkie linie kolejowe były jednotorowe.

Ponieważ teren Warmii jest słabo zamieszkały, dlatego ruch kolejowy, pasażerski i towarowy nie był intensywny. Do 1910 roku, nie planowano budowy szlaków dwutorowych, chociaż wiele budowli inżynieryjnych przewidywała dobudowanie drugiego toru. Wszystkie linie w rejonie Ornety budowano możliwie tanim kosztem. Dlatego szlaki mają liczne łuki oraz zjazdy i podjazdy. Łukami omijano wzniesienia, tereny podmokłe i jeziora. W związku z tym, na szlakach prędkość maksymalna nie przekraczała 60 km/h.

Warto zaznaczyć, że w 1945 roku, kiedy Warmia i Mazury wróciły do Polski, to Orneta miała czynny tylko tor do Olsztyna przez Gutkowo. Większość linii kolejowych na kierunku zachód-wschód uszkodzono, zniszczono i w końcu rozebrano. Reszta linii kolejowych była rozebrana, część przez germańców, a część przez moskali. Powód był taki sam – utrudnić przeciwnikowi transport. Dodatkowo moskale zdemontowane tory i urządzenia kolejowe wywozili do Moskwy. Obecnie (2018 rok) funkcjonuje pasażerskie i towarowe połączenie kolejowe na trasie Braniewo – Orneta – Olsztyn.

W 1948 roku, w planach PKP była tylko odbudowa odcinka Orneta – Pieniężno – Braniewo. W 1948 roku, cała linia Gutkowo – Orneta – Pieniężno – Braniewo miała Nr 221. Plan PKP został wykonany i ruch do Braniewa przywrócono. Linia zawsze była jednotorowa i nie została zelektryfikowana.

Stacja Orneta została otwarta w 1884 roku. W okresie germańskim 1883 – 1945 nosiła nazwę Wormditt. Dworzec nie jest wielki, ale posiadał dwie kasy, poczekalnię, restaurację i mieszkania dla kolejarzy i restauratora. Toalety były w osobnym budynku. Budynek dworca kolejowego w Ornecie to historyczna konstrukcja z początku XX wieku, która obecnie od dawna nie pełni swojej pierwotnej funkcji obsługi podróżnych i pozostaje zamknięta. Budynek dworca został zbudowany w okresie 1905-1912 rok. Architektonicznie budynek ma styl neogotycki i dojść często stosowany w budownictwie kolejowym Prus Wschodnich na przełomie XIX/XX wieku. Budynek nie jest duży, ale dzięki detalom architektonicznym wydaje się dużo większy. Styl budynku miał podkreślać rangę kolei i znaczenie miasta w sieci komunikacyjnej tamtego okresu. Dworzec został zbudowany z czerwonej cegły i przykryty czerwoną dachówką. Generalnie budynek składa się z trzech brył. Zewnętrzne bryły są dwukondygnacyjne, a środkowa jest jednokondygnacyjna. Centralnie jest umieszczony główny hol z kasami biletowymi, restauracją i poczekalnią. Całe poddasze jest użytkowe. 

W 20-latach XX wieku, budynek dworca został częściowo przebudowany. Została przebudowana część północna. Została ona powiększona. Zlikwidowano schodkowe ściany szczytowe. Nowy dach dwuspadowy umieszczono wzdłuż (północ-południe). Poprzednio był kierunek wschód-zachód. Zmiany wykonane w budynku są widoczne na zdjęciach dawnych i nowszych. Jeszcze niedawno budynek był zamieszkały przez rodziny kolejarskie. Obecnie (2026 rok) budynek dworca jest nieczynny i zamknięty. Nie ma w nim czynnych kas biletowych ani poczekalni. Jednocześnie trwa proces znalezienia nowego przeznaczenia dla tego budynku. Dworzec w Ornecie nie został objęty dużym programem modernizacji infrastruktury pasażerskiej, a firma PKP PLK nie wystawiła obiektu na sprzedaż.

W czasach największego rozkwitu stacji kolejowej Orneta, na równi stacyjnej były dwa perony wyspowe, jeden peron przy budynku i pięć krawędzi peronowych. Planowano zbudowanie tunelu dla pasażerów, czego nie wykonano. Była mała lokomotywownia z dwoma stanowiskami. Nie było obrotnicy. Były zasieki węglowe i dojść rozbudowany układ torowy. Był ogromny plac ładunkowy, który zachował się do chwili obecnej. W 90-latach XX wieku, część torowiska rozebrano.

Pierwsza wieża wodna w Ornecie została zbudowana po 1912 roku, a przed 1920 roku. Była to wieża sieci wodociągowej, ale z tej wieży korzystały także lokomotywy parowe. Wieża która obecnie (2026 rok) stoi na stacji to jest wieża zbudowana po drugiej wojnie światowej, około 1950 roku. Została zbudowana jako konstrukcja żelbetonowa, a w środku umieszczono dwa zbiorniki wodne. Wieża była używana do około 1995 roku.

Stacja Orneta ma obecnie tylko jeden peron wyspowy, dwu-krawędziowy. Peron jest typu niskiego i ma nawierzchnię asfaltową. Długość peronu wynosi 210 m. Oba tory są czynne i obsługują pociągi towarowe i pasażerskie. Ponieważ szlak Olsztyn Główny – Braniewo jest jednotorowy dlatego tutaj następują mijanki składów. Stacja jest obsługiwana z nastawni „OR”, gdzie znajdują się mechaniczne dźwignie do obsługi zwrotnic. Nastawnia znajduje się w południowej części stacji i jest to jedyna nastawnia w Ornecie. Na stacji są semafory kształtowe, które niedawno wymieniono na semafory świetlne. Na stacji są trzy tory dodatkowe, dla obsługi pociągów towarowych. Obok tych torów jest duży plac składowy. Równia stacyjna jest oświetlona latarniami umieszczonymi na wysokich słupach. Północna głowica stacji znajduje się w pobliżu wiaduktu nad ulicą 1 Maja (droga wojewódzka Nr 513). Wiadukt jest szeroki i umożliwia położenie na nim aż trzech torów, a obecnie jest tylko jeden. Tor biegnący przy samym budynku dworca został rozebrany. Dawny Peron 2, wyspowy także został rozebrany razem z torowiskami. Były Peron 3 to obecnie Peron 1, jedyny czynny. Dojście na peron jest chodnikiem na poziomie torów.

W 2021 roku, zapadły decyzje o modernizacji szlaku kolejowego Olsztyn – Braniewo. Prace pozwolą na skrócenie podróży pomiędzy Olsztynem i Braniewem około 30 min. Przewiduje się, że pociągi pojadą z prędkością do 100 km/h. Znikną ograniczenia ciężaru składów towarowych.

Na odcinku Olsztyn – Orneta wymienione zostanie około 20 km torów i wiele rozjazdów. Zmodernizowane zostaną perony na przystankach. Zaplanowano nowe oświetlenie i wiaty dla pasażerów. Będą udogodnienia dla pasażerów niepełnosprawnych. Powstanie nowe centrum sterowania ruchem kolejowym w Gutkowie i Dobrym Mieście. Przebudowanych zostanie 11 przejazdów kolejowo-drogowych. Rewitalizacja obejmie 50 obiektów inżynieryjnych: mosty, przepusty i wiadukty kolejowe. Projekt ma wartość 147 mln złotych. Prace zakończą się w 2024 roku. Prace wykonuje konsorcjum firm Rajbud, Torhamer i Transtel.

Drugi odcinek Orneta – Braniewo także zostanie zmodernizowany. Szacowny koszt to 69 mln złotych. Zmodernizowane będą przystanki, a zwłaszcza ich perony, w miejscowości Grodzie, Jarzębiec i Henrykowo. Obiekty zostaną wyposażone w ławki, wiaty i gabloty informacyjne. Powstanie nowe centrum sterowania na stacjach; Orneta i Pieniężno. Zmodernizowane zostaną 3 przejazdy kolejowo – drogowych. Planowane zakończenie prac to 2024 rok.

Odjazdy ze stacji Orneta: 06;11 Braniewo PR95901. 09;16 Braniewo PR95903. 13;27 Chorzele PR90935. 16;27 Braniewo 95907. 22;15 Braniewo PR95909. 08;23 Olsztyn Główny PR95912. 15;31 Olsztyn Główny PR95916. 06;09 Szczytno PR95910. 19;42 Szczytno PR95918. Przyjazdy do stacji Orneta: 06;05 Olsztyn Główny PR95901. 09;18 Olsztyn Główny PR95903. 16;26 Olsztyn Główny PR95909. 22;14 Olsztyn Główny PR95909. 06;09 Braniewo PR95910. 08;22 Braniewo PR95912. 11,21 Braniewo PR95914. 15;30 Braniewo PR95916. 19;41 Braniewo PR95918. 13;27 Szczytno PR90935. Przewoźnik PolRegio. Rozkład może się różnić w zależności od dnia tygodnia, sezonu lub prowadzonych prac remontowych.

Linia kolejowa Nr 221.

Linia Nr 221 Olsztyn Gutkowo – Braniewo, ma długość 87,99 km. Jest jedno-torowa i niezelektryfikowana. W okresie 2016 – 2020, linia został częściowo zmodernizowana. Miejscowo wymieniono tłuczeń, podkłady i szyny. Prędkość pociągów wzrosła z 40 km/h do 50 km/h. Po 2021 roku, kolejne prace doprowadziły do odcinkowe zwiększenia prędkości do 100 km/h.

Linia Słobity – Bartoszyce.

Linia Słobity – Bartoszyce miała długość 82 km. Od 1945 roku, linia już nie istniała. Na szlaku od Ornety do Słobity były stacje i przystanki: Drwęczno, Bażyny, Dobry Pomorski, Jankówko. W 1945 roku, PKP wspólnie z Wojskiem Polskim odbudowała krótki odcinek ze stacji Orneta do lotniska wojskowego w Ornecie. Częściowo wykorzystano stary nasyp po byłej linii kolejowej. Dlatego bocznica przebiegała długim łukiem i docierała do MPS od strony zachodniej, choć stacja Orneta jest od wschodniej strony miasta. Łącznie bocznica miała długość 8 km. Pociągi towarowe dostarczały na lotnisko głównie paliwo, oleje i smary.

Bocznica była wykorzystywana do 1968 roku. Przez kilka lat bocznica była konserwowana. Ostatni pociąg towarowy przejechał na odcinku Orneta – Drwęczno w 2001 roku. W kolejnych latach bocznica systematycznie była demontowana. Z czasem zostały zdemontowane wiadukty kolejowe na byłym szlaku Słobity – Bartoszyce. Większość z nich została rozebrana w trakcie remontów dróg kołowych, które poszerzano, bo prześwit pod wiaduktami był niewielki.

Pozostał jeden bardzo ciekawy wiadukt kolejowy nad doliną rzeki Drwęca Warmińska. Wiadukt wzniesiony jest na czterech kamiennych filarach. Filary są tak szerokie, że są przewidziane dla wiaduktu z dwoma torami. Między przyczółkami i filarami mostu przerzucono pięć stalowych przęseł kratownicowych, na których był jeden tor. Obecnie (2022 rok) na moście nie ma torów. Wejście na most grozi upadkiem i śmiercią. Całe starotorze jest zarośnięte i praktycznie niedostępne.

Linia Orneta – Słobity.

Historia połączenia kolejowego Orneta – Słobity (dawniej germański Wormditt – Schlobitten) sięga 20-lat XX wieku. Oddawanie linii do eksploatacji odbywało się etapami w okresie 1925-1926. Do dziś w terenie można odnaleźć resztki nasypów, wiaduktów czy fragmenty mostów dawnej linii Orneta – Słobity, a część torowiska została przekształcona w szlak rowerowy znany jako „Szlak zwiniętych torów”.

Linia Orneta – Morąg.

Linia Orneta – Morąg miała długość 29,10 km. Została otwarta w dniu 1 sierpnia 1894 roku. Linia rozpoczynała się tuż za granicami miasta Orneta i odbijała od szlaku Słobity – Bartoszyce, w kierunku południowo – zachodnim. Na szlaku były stacje i przystanki: Kurczy Las, Sportyny, Miłakowo, Niebrzydowo Wielkie, Maliniak. Linia była jedno-torowa. Prowadzono tutaj ruch pasażerski i towarowy. W 1945 roku, linia została rozebrane przez wojsko sowieckie i wywieziona do CCCP.

Największą stacją na szlaku była stacja Miłakowo. Do chwili obecnej (2022 rok) zachował się budynek dworca trzykondygnacyjny i podpiwniczony, przykryty dwuspadowym dachem o małym spadku. Jest to typowa budowla kolei pruskich. Budynek zbudowano z czerwonej cegły i jest nieotynkowany. Stoi także budynek gospodarczy, również zbudowany z czerwonej cegły.

Linia Orneta – Lidzbark Warmiński.

Linia Orneta – Lidzbark Warmiński przebiegał przez stacje i przystanki: Opin, Wolnica, Łaniewo, Bobrownik. Linia była częścią linii Słobity – Bartoszyce. Obecnie (2026 rok) starotorze jest nazwane; „Szlak zwiniętych torów”. 

Opracował Karol Placha Hetman