Kępno 2026-04-21

Miasto Kępno.

Kępno to niewielkie miasto w południowej części województwa wielkopolskiego, blisko granicy z Dolnym Śląskiem i Opolszczyzną. Miasto jest najbardziej wysuniętym na południe miastem Wielkopolski. Do Poznania jest odległość 161 km, do Warszawy jest 260 km, do Wrocławia jest 76 km. W pobliżu miasta przebiegają autostrady; S8, S11. Populacja miasta wynosi około 13 800 mieszkańców. Miasto pełni funkcję stolicy powiatu kępińskiego. Miasto znane jest jako zagłębie meblarskie dla regionu. Kilka firm produkuje tutaj meble tapicerowane, meble kuchenne, meble stołowe i elementy wyposażenia wnętrz. W mieście warto zobaczyć rynek, ratusz, historyczne kościoły oraz zabudowę małomiasteczkową. Klasyczny rynek z reprezentacyjnym ratuszem prezentuje się bardzo ładnie. Obszar Ziemi Kępińskiej jest lekko pofałdowany, typowy dla południowej Wielkopolski. Nie ma tutaj gór, ale teren jest bardziej urozmaicony niż w centralnej Wielkopolsce. Kępno leży na Wysoczyźnie Wieruszowskiej, nad małymi rzekami Samica i Niesób, w zachodniej części Ziemi Wieluńskiej. Tutejsi mieszkańcy prowadzą spokojne tempo życia. Niższe są koszty egzystencji niż w większych miastach w Polsce. Dobrze rozwinięty przemysł, handel i usługi, co pozwala na zdobycie dobrej pracy. Kępno funkcjonuje na prawie gminy wiejsko-miejskiej. 

W okresie średniowiecza, XIII-XV wieku, między bagnistymi rozlewiskami rzek Samicy i Niesób istniało grodzisko, po którym pozostał tak zwany Kopiec, położony w kierunku północno – zachodnim od obecnego centrum miasta. Kępno spełniało rolę grodu książęcego, a potem stało się dobrami królewskimi, by po przejściu w ręce prywatne zmienić się w strażnicę nadgraniczną.

Prawo lokacji osada otrzymała przed 1283 roku; dokumenty zaginęły lub spłonęły podczas pożaru. Przed 1500 rokiem, miasto zostało pozbawione praw miejskich. Prawa miejskie zostały odnowione w 1661 roku. Powierzchnia miasta wynosi 7,79 km2. W 2021 roku, populacja miasta wynosiła 13 857 osób. Tablice rejestracyjne pojazdów PKE. Osada zawsze nazywała się Kępno. Ponieważ germańcy nie byli w stanie wypowiedzieć słowa „Kępno” używali słowa Kempen. W okresie wczesnego średniowiecza, Kępno należało do  Śląska. Osada należała do Diecezji Wrocławskiej. Ta zależność trwała aż do 1821 roku. W okresie rozbicia dzielnicowego Rzeczypospolitej, Kępno było pod panowaniem książąt wielkopolskich. Ponieważ Śląsk był tyglem i były tutaj liczne konflikty rodowe i państwowe, dlatego okresowo miasto było pod panowaniem księstwa Henryków Śląskich. Następnie Kępno było pod władaniem i składzie Ziemi Wieluńskiej, gdzie panował Władysław Opolczyk. W czasach Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, Kępno było miastem królewskim. Jednak dokumentem z dnia 3 marca 1365 roku, Kazimierz Wielki przekazał Kępno w ręce prywatne. Ostatecznie miasto weszło w skład Korony za panowania Władysława Jagiełły. Mieszkańcy Kępna byli Polakami i czuli się Polakami. Osadnicy łatwo się asymilowali i przyjmowali Język Polski jako własny. Kępno było początkowo miastem królewskim, a własnością prywatną stało się w 1365 roku, kiedy to król Kazimierz Wielki przekazał je w ręce starosty generalnego Wielkopolski; Wierzbięty z Paniewic. Do miasta zostały przyłączone sąsiednie wsie, co pozwoliło na samodzielną egzystencję. 

Przez kolejne lata, Kępno przechodziło przez ręce właścicieli; Jerzego Zaręby z Kalinowy, Spytka z Tarnowa, następnie jego syna Stanisława, który następnie zrzekł się Kępna na rzecz Jana Tomickiego. W 1602 roku, jego potomek, Łukasz Tomicki sprzedał majątek Janowi z Rudnik. Miasto stopniowo popadało w kryzys, z uwagi na liczne zatargi graniczne, lokalne wojny oraz wzrost znaczenia innych miejscowości. Duży wpływ miała reformacja, która wprowadzała zament wsród mieszkańców. W XVII wieku, nastąpił ponowny rozwój miasta i ponownie nadano mu prawa miejskie. Wraz z nimi nadano także miastu herb. 

Do 1793 roku, Kępno leżało w województwie sieradzkim. W wyniku II rozbioru Polski znalazło się na obszarze zaboru germańskiego. Germańcy włączyli Kępno do Prus Południowych, do departamentu kaliskiego. W wyniku wojen napoleońskich, w okresie 1807-1815, miasto należało do Księstwa Warszawskiego, aby ponownie powrócić pod dyktat germański. Sami germańcy mieli i mają problem kim są? Czy prusakami (których całkowicie zniszczyli) czy germańcami (chociaż z germanami nie mają nic wspólnego), a może powinni się dalej nazywać hitlerowcami. Panowanie prusko-germańskie, (w 1871 roku, sprytnie nazwali się niemcami), przyniosło politykę ostrej germanizacyjnej, połączonej z nienawiścią. Nie jest prawda, że Kępno było wielonarodowe. Świątynie różnych wyznań o tym nie świadczą. Świadczą natomiast o zamęcie, jaki przyszedł z szeroko pojętego Zachodu. Oprócz Polaków w Kępnie była niewielka populacja ludności wyznania mojżeszowego. Pamiętajmy, że aby był naród muszą w nim panować cztery aksjomaty; taki sam język, taka sama historia, taka sama kultura i taka sama religia. Brak któregoś z tych elementów powoduje, że funkcjonuje tylko społeczeństwo. 

W XIX wieku, rozwój gospodarczy nie był tak dynamiczny, jak usiłuje się to nam przedstawiać. Powstało kilka budynków użyteczności publicznej, które miały ułatwić proces germanizacji. W 1910 roku, 85 % mieszkańców mówiła w Języku Polskim.

Po wielkiej wojnie światowej, którą rozpętali germańcy, Kępno wróciło w granice państwa Polskiego w dniu 17 stycznia 1920 roku, na mocy postanowień traktatu wersalskiego. Ale nie czarujmy się. Powrót Kępna do Macierzy, nie był tak oczywisty. Z całą pewnością, o przynależności narodowej zdecydowali sami mieszkańcy, ich niestrudzona i niezłomna postawa. Polacy wiedzieli, że zorganizowanie plebiscytu zakończyłoby się niepowodzeniem. Miasto było obsadzone liczącym ponad 500 osób oddziałem Grenzschutzu i ochotnikami z Selbstschutzu. Do miasta w każdej chwili mogła dotrzeć koleją pomoc z Namysłowa, Oleśnicy, Wrocławia lub Kluczborka. W takiej sytuacji należy podziwiać polskich dowódców, którzy przygotowywali plany ofensywy na Kępno. Pod Kępno przesunęły się oddziały powstańców wielkopolskich. Kontratak germańców wyszedł z Kępna. Polacy zostali zmuszeni do cofnięcia się pod Ostrzeszów. Powstańców wzmocniono kompaniami z Pleszewa, Skalmierzyc oraz Mikstatu i 15 stycznia 1919 roku, o godzinie siódmej rano natarcie ponowiono. Wieś Ligota została opanowana przez Polaków. Zdobyto osiem cekaemów, sporo amunicji oraz 18 koni i wołów, ujęto także 45 żołnierzy i oficera. Wszystkich odesłano do obozu jenieckiego w Szczypiornie. Zginęło trzech powstańców, a dziewięciu zostało rannych. Mniejsze potyczki trwały do 19 lutego 1919 roku. Inicjatywa był już po stronie powstańców. Prowadzona Polska ofensywa powoli, ale stale przynosiła korzyści terytorialne. Do dnia 3 lutego 1919 roku, przesunięto front na linię Kobyla Góra – Kochłowy – Torzeniec. W dniu 13 lutego 1919 roku, powstańcy byli już 5 km od Kępna. Zdobywano kolejne wsie w kierunku wschodnim i zachodnim. Zdobyto wsie Kliny i Korzeń. Planowano atak na Kępno w nocy z 17 na 18 lutego 1919 roku. Plany zostały zdradzone germańcom i z ataku zrezygnowano, bo nie byłoby efektu zaskoczenia. Dalszym planom ofensywy położyło kres zawieszenie broni. Ale informacja o zawieszeniu broni dotarła do walczących z opóźnieniem.

Tymczasem na zapleczu nasilano działania organizacyjne i opracowywano plany przejęcia Kępna. Przez aklamację, na burmistrza Kępna wybrano Piotra Psikusa, który wygłosił patriotyczne przemówienie. Polacy bardzo się zmobilizowali i germańcy musieli ustąpić, choć w mieście było jeszcze 500 żołnierzy germańskich. Oni mieli już dojść walki, a Polacy wyczuli swoją szansę, którą wykorzystano. Usunięto godła germańskie z gmachów i urzędów. Wywieszono biało-czerwone flagi i białe orły. Zorganizowano rady włościańskie, czyli samorządy społeczne. Na budynku banku umieszczono napis „Bank Ludowy”. Żołnierzom germańskim odebrano broń, dano im żywność na drogę, zaświadczenia o darmowym przejeździe na Zachód i skierowano na stację kolejową. W ciągu jednego tygodnia, ze wszystkich budynków zniknęły wszystkie napisy germańskie. Uroczyście witano powracających Polaków, żołnierzy wcielonych siłą do okupacyjnych armii. Ostatni germańcy opuścili Kępno i Ostrzeszów w dniu 17 stycznia 1920 roku.

Nie minęło 20 lat, a germańcy rozpoczęli drugą wojnę światową. Ich armia wkroczyła do Kępna już w dniu 1 września 1939 roku. Około godziny 12;45 na Rynku były już pierwsze oddziały wojskowe. Nastąpiła ogromna eksterminacja ludności Polskiej. Ujawnili się folksdojcze. Ludność Polską wysłano do generalnej Gubernii, do obozów pracy przymusowej lub do obozów koncentracyjnych. Rozpoczęto akcje osadnictwa germańskiego po kryptonimem Heim ins Reich. Nastąpił rabunek Polskiego mienia. Okupanci zrabowali między innymi dzwony kościelne, które trafiły do hut, a następnie do fabryk uzbrojenia. 

Armia moskiewska podeszła pod Kępno już z końcem stycznia 1945 roku. Germańcy nie stawiali większego oporu. Oni liczyli, że po wojnie powrócą granicę z 1938 roku. W dniu 21 stycznia 1945 roku, miasto zajęli moskale. Rozpoczęła się okupacja komunistyczna, która nawet po 1989 roku, się nie zakończyła. Szczęśliwie Kępno uniknęło dużych zniszczeń. Na około Starego Miasta powstały nowe osiedla mieszkaniowe, szkoły, ośrodki zdrowia, placówki handlowe i ośrodki kultury. W okresie 1975–1998, miasto administracyjnie należało do województwa kaliskiego. Powiat kępiński przywrócono w dniu 1 stycznia 1999 roku. 

Kępno jest siedzibą władz samorządowych: Gminy Kępno (Urząd Miasta i Gminy w Kępnie) oraz Starostwa Powiatowego. Funkcjonuje wiele instytucji lokalnych: Sąd Rejonowy, Powiatowy Urząd Pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna, Urząd Skarbowy, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Kępnie, Wodociągi Kępińskie, Zakład Energetyczny. Dominującymi sektorami w gospodarce gminy Kępno są: handel, usługi, naprawa pojazdów samochodowych, przetwórstwo przemysłowe, budownictwo, rolnictwo. Szczególną rolę w tym regionie odgrywa przemysł meblarski. W rejonie funkcjonuje około 600 firm z tego działu gospodarki.

Kolej w Kępnie.

Adres; ulica Dworcowa 11, 63-600 Kępno, Polska. Współrzędne geograficzne; 51.291N 18.000E. 

Kępno to jest stacja węzłowa w Kępnie, w województwie wielkopolskim, w Polsce. Według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca lokalnego. Stacja jest jedną z dwóch stacji kolejowych w Polsce, które są dwupoziomowe. Jedną stacją jest Kępno, a drugą Kostrzyn nad Odrą. Obie stacji powstały w okresie, kiedy Polska była pod zaborami i obie stacje były pod zaborem germańskim. Stacja kolejowa Kępno znajduje się w kierunku północnym od centrum miasta, w odległości 1 900 m.

Kępno to węzeł kolejowy, krzyżują się tu linie kolejowe Nr 272 Poznań Główny – Kępno – Kluczbork, Nr 181 Herby Nowe – Oleśnica i Nr 307 Kępno – Namysłów (czasowo nieczynna). W mieście znajduje się czynny dworzec kolejowy, oraz zamknięty Kępno Zachodnie, leżący przy LK Nr 307. 

Kępno to było jednym z ostatnich miejsc w Polsce, gdzie dopiero z początkiem 90-lat XX wieku, zakończyły służbę lokomotywy parowe. Ostatnimi parowozami były lokomotywy serii TKt48. Pociągi osobowe z lokomotywami parowymi kursowały w relacji Kępno – Namysłów oraz Kępno – Oleśnica. Obecnie wachlarzowa parowozownia już została rozebrana, a znajdowała się przy ulicy Przemysłowa. Lokomotywa TKt48-130 stoi jako pomnik na stacji Kępno, w pobliżu hali remontowej PKP. Na stacji zachowały się zasieki węglowe, kanał do oczyszczania parowozów, magazyny, rampy i place składowe. Na stacji Hanulin stoi zabytkowa wieża wodna. Część torów jest nieeksploatowana. 

W 2017 roku, stacja obsługiwała do 500 pasażerów w ciągu doby. W 2024 roku, stacja obsłużyła do 1 000 pasażerów w ciągu doby. W dniu 20 kwietnia 2026 roku, ze stacji odjechało 29 pociągów osobowych. Można było pojechać do stacji: Kluczbork, Konin, Kraków Główny, Łęka Opatowska, Ostrów Wielkopolski, Poznań Główny, Szczecin Główny, Zakopane. Obecnie na stacji są cztery perony i pięć krawędzi peronowych. Peron 1 znajduje się na dole przy budynku dworcowym, ma jedną krawędź i długość 200 m. Peron 2 jest wyspowy i ma długość 385 m. Jest tutaj zadaszenie od długości 30 m. Peron 3 i 4 są na górze i są to perony po remoncie. Mają długość po 306 m.

Budynek dworca należy do jednych z najciekawszych. Jest ładny z zewnątrz i w środku. Kasy biletowe są nieczynne. Nie funkcjonuje punkt gastronomiczny, ale w pobliżu znajduje się restauracja McDonald. W budynku są poczekalnie i toalety. Toaleta jest płatna na automat wrzutowy. Nad bezpieczeństwem podróżnych i mienia czuwają pracownicy SOK. Pracownicy tej służby mają w budynku pomieszczenia służbowe i socjalne. Przemieszczanie się pomiędzy dolnym i górnym poziomem zapewnia ładna klatka schodowa. Na zewnątrz są również schody, ale także są windy dla pasażerów na wózkach, z małymi dziećmi lub dużym bagażem. Przed budynkiem dworca przechodzi ulica Dworcowa, która pokonuje LK Nr 272 wąskim ceglanym wiaduktem pod torami, z jednym pasem ruchu w obie strony. Przy ulicy, od strony południowej jest parking dla samochodów osobowych. 

Linia kolejowa do Kępna została doprowadzona razem z projektem budowy linii kolejowej Wrocław – Warszawa, czyli kolejnej linii przyjaźni germańców i moskali. Germańcy zbudowali odcinek Oleśnica – Podzamcze (Wieruszów). Z drugiej strony, moskale nie zbudowali linii z Wielunia do Warszawy. Germańcy swój odcinek zbudowali w 1872 roku. Natomiast w 1875 roku, uruchomiono linie kolejową Kluczbork – Poznań. Obie linii skrzyżowały się pod kątem prostym (jedna dołem, druga górą) w centrum stacji. Pierwszy dworzec na stacji w Kępnie był drewniany. W 1890 roku, podjęto decyzję o budowie nowego dworca murowanego. Dworzec zaprojektowano jako budynek dwuskrzydłowy i dwupoziomowy. Każde skrzydło jest ustawione równolegle do jednej z linii kolejowej. Praktycznie każda z fasad budynku jest reprezentacyjna. W dniu 2 października 1911 roku, otwarto linię Kępno – Rychtal, o długości 28 kilometrów. Już w czasach odrodzonej Rzeczypospolitej (1926 rok) zbudowano linię kolejową Herby – Podzamcze. Budowa tej linii kolejowej była efektem wojny celnej Polski z germańcami. Dzięki szlakowi kolejowemu Herby – Wieluń – Wieruszów – Kępno – Ostrów Wielkopolski wagony z węglem kamiennym ze Śląska omijały tereny germańców.

W czasie drugiej wojny światowej, germańcy na stacji Kępno realizowali program „Otto”.

Program „Otto” to był germański program rozbudowy i modernizacji infrastruktury kolejowej dostosowany do potrzeb toczącej się wojny. Był realizowany po 1939 roku, ale przygotowany już w 1938 roku. Miał na celu: zwiększenie przepustowości linii i stacji kolejowych. Usprawnienie transportu wojsk, zaopatrzenia i realizacji okradania Wschodniej Europy. Usprawnienie logistyki we wszystkich tych działaniach. Stacja w Kępnie była objęta tym programem. W praktyce oznaczało to: rozbudowę infrastruktury kolejowej, modernizację urządzeń obsługi ruchu kolejowego, budowę nowych obiektów technicznych. Zbudowano między innymi; nowe stacje transformatorowe, pompownie, budynek centrali telefonicznej, obiekty zaplecza socjalnego, zwiększono ilość torów w części towarowej. Germańcy traktowali stację jako istotny punkt logistyczny. 

Po drugiej wojnie światowej uległy zmianie granice. Zachodnia granica Polski została przesunięta na Odrę i Nysę Łużycka. Teraz z Kępna do granicy jest 228 km. Kępno pozostało stacją węzłową, która obsługiwała osobowy ruch lokalny i dalekobieżny, a przede wszystkim ruch towarowy, na kierunku północ-południe. 

Na przełomie 50/60-lat, ze stacji odjeżdżały pociągi w pięciu kierunkach: Do Wrocławia (przez Syców i Oleśnicę) i Namysłowa (przez Rychtal), z peronów dolnych. Do Poznania (przez Ostrów Wielkopolski, Herby (przez Wieruszów i Wieluń) i Kluczbork, z peronów górnych. 

Wiadukt kolejowy nad torami został wykonany ze stali, metodą nitowania. Podpory są stalowe, a przyczółki są ceglano-betonowe. Stalowe podpory są osłonięte stalowymi odbojnicami, aby chronić konstrukcję mostu. Tory na wiadukcie mają drewniane podkłady. Większość torów na dole stacji są położone na drewnianych podkładach. Pozostałe są na podkładach żelbetonowych. Obecnie (2026 roku) na stacji jest duża hałda tłucznia dla nowych torów. Są także składowane stare podkłady żelbetonowe i zużyte szyny.

W 60-latach XX wieku, planowano rozbudowę stacji i budynku dworcowego. Planowano; Wydłużenie zachodniego skrzydła w kierunku zachodnim. Przebudowę pomieszczeń. Zmianę otworów okiennych. Otynkowanie całego budynku. Planów nie zrealizowano. 

W okresie 2012-2013, przeprowadzono remont generalny dworca, w ramach którego odnowiono ceglaną elewację oraz wnętrza. Obiekt został przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. W 2022 roku, wyremontowano górne peron stacji. 

Budynek dworca kolejowego w Kępno jest jednym z ciekawszych architektonicznie obiektów kolejowych w Polsce, zarówno pod względem bryły, jak i detali. Został zbudowany w okresie 1890-1894. Reprezentuje tak zwaną architekturę ceglaną (rundbogenstil). Do budowy użyto czerwonej cegły ceramicznej, którą nie otynkowano. Stylem nie nawiązuje do żadnej epoki. Budynek miał być przede wszystkim funkcjonalny. Budynek dworca kolejowego w Kępnie zbudowany jest na planie litery „L”. Centralnym miejscem jest sześciokątny hol z kasami na połączeniu obu skrzydeł. Długość elewacji północnej wynosi 37 m, a elewacja wschodnia ma długość 27 m. Wysokość dolnej kondygnacji została dostosowana do odległości pomiędzy torami górnymi, a torami dolnymi. Dzięki temu powstała bardzo reprezentacyjna klatka schodowa. Budynek nie jest symetryczny, a front północny jest wyraźnie dłuższy. Zastosowano kilka ryzalitów, których zadaniem jest wzmocnienie konstrukcji ścian. Są liczne gzymsy i pilastry. Prawie wszystkie okna są zakończone półkolem. Dach jest zasadniczo dwuspadowy, o niewielkim spadku, pokryty szarą blachą. Charakterystycznym elementem budynku jest narożna ośmiokątną wieża, która jest przykryta niewysokim dachem. 

Ciekawymi detalami we wnętrzu są żeliwne kolumny, powszechnie stosowane w drugiej połowie XIX wieku. Był to wówczas nowoczesny materiał i bardzo modny. Przejścia pomiędzy pomieszczeniami są zwieńczone łukami. Po remoncie ściany są kolorowe. Podłogi zostały wyłożone wielokolorową terakotą.

Linie kolejowe: 

LK Nr 181 Herby Nowe – Oleśnica  jest to linia kolejowa w południowo-zachodniej Polsce. Położona w granicach pięciu województw: śląskiego, opolskiego, łódzkiego, wielkopolskiego i dolnośląskiego. Najnowszy odcinek Herby Nowe – Wieluń Dąbrowa – Podzamcze wybudowano w 1926 roku. Na odcinku Kępno – Oleśnica od 2002 roku, ruch pasażerski jest zawieszony. Długość linii 149,428 km. Prędkość maksymalna 100 km/h. 

LK Nr 272 Kluczbork – Poznań Główny jest to linia kolejowa przechodząca przez województwo opolskie i wielkopolskie. Jest to linia magistralna znaczenia państwowego, dwutorowa, zelektryfikowana, o szerokości torów 1435 mm. Długość linii 201,868 km. Prędkość maksymalna 120 km/h. 

LK Nr 307 Namysłów – Kępno jest to była linia kolejowa, która rozpoczynała swój bieg na stacji Namysłów, w województwie opolskim, natomiast jej koniec umiejscowiony był na stacji Kępno, w województwie wielkopolskim. Była to linia jednotorowa, o szerokości torów 1435 mm, niezelektryfikowana. Obecnie linia jest nieczynna, a jej tory zostały całkiem rozebrane. Długość linii wynosiła 41,364 km. 

LK Nr 812, 813, 814 Kępno – Hanulin to są trzy łącznice, które łączą linie kolejową Kluczbork – Poznań Główny z liniami kolejowymi w kierunku Wieruszowa oraz Sycowa. LK Nr 812 otwarto w maju 1928 roku, a w dniu 24 października 1981 roku, została zelektryfikowana. Długość 3,775 km. Prędkość 60 km/h.

Opracował Karol Placha Hetman