Dęblin 03-11-2026r.
Lokomotywa Parowa Wąskotorowa Ryś seria PKP T49.
Lokomotywa Parowa Wąskotorowa Ryś jest to Polski parowóz produkowany w okresie 1946-1950, w Pierwszej Fabryce Lokomotyw Fablok w Chrzanowie. Lokomotywa była opracowana na podstawie germańskiego parowozu Riesa, który został opracowany w fabryce Henschel. Na zlecenie germańskiego okupanta, w okresie 1940-1941, w Chrzanowie zbudowano 57 egzemplarzy, na tor o szerokości 600 mm. W tym czasie, fabryka w Chrzanowie była włączona do koncernu Henschel. Po drugiej wojnie światowej, w 1946 roku, fabryka w Chrzanowie wznowiła produkcję tych lokomotyw na potrzeby Polskiego przemysłu; dla kolei leśnych, rolniczych i fabrycznych. Nazwę lokomotywy zmieniono na spolszczoną nazwę Ryś, a w dokumentach nadano oznaczenie PKP seria T46. Podstawową odmianą były pojazdy budowane na tor o rozstawie 600 mm. Ale także budowano odmiany na tor o szerokości od 750 do 785 mm. Lokomotyw na tor 750 mm zbudowano około 40 egzemplarzy. Zbudowano 5 egzemplarzy na tor 600 mm, które wyposażono w nowszy kocioł. Lokomotywy te otrzymały oznaczenie serii T49.
Lokomotywy Ryś były także eksportowane do innych krajów. Pierwszym zagranicznym odbiorcą była Jugosławia, która zamówiła 10 egzemplarzy, na tor o szerokości 760 mm. Lokomotywy otrzymały doczepny, dwuosiowy tender, a kocioł przystosowano do opalania niskokalorycznym lignitem. Lignit (inaczej ksylit) to najmłodsza odmiana węgla brunatnego, powstała z torfu pod niewielkim ciśnieniem. Charakteryzuje się wciąż dobrze zachowaną strukturą drewna i zawartością węgla na poziomie 60–75%. W 1950 roku, kilka lokomotyw zostało kupionych przez Rumunię, na tor 750 mm.
Na bazie lokomotywy Ryś zbudowano lokomotywę którą nazwano Las. Podstawową różnicą było dodanie trzeciej osi napędowej.
W Polsce zachowało się kilka lokomotyw Ryś; 6 lokomotyw na tor 750 mm, 2 lokomotywy na tor 785 mm, 5 lokomotyw zbudowanych w czasie drugiej wojny światowej. W Polsce żadna lokomotywa nie jest czynna i stanowi nieczynne eksponaty.
Lokomotywy Ryś ma układ osi B, z silnikami bliźniaczymi, kocioł jest na parę nasyconą (Bn2t). Budka mechanika jest otwarta, ale wyposażono w drzwi po bokach i w tylnej ścianie budki. Lokomotywa zabiera 0,5 tony węgla i 2,5 m3 wody. Kocioł ze stojakiem półpromienistym i wyposażony w stalową skrzynię ogniową. Na górze kotła umieszczono zbierak pary i piasecznicę, która jest uruchamiana ręcznie. Początkowo stosowano kotły niemal identyczne jak w lokomotywach Riesa. Były one wyprodukowane w Sosnowieckiej Fabryce Kotłów. W 1948 roku, kocioł został zmodernizowany i otrzymał niższy zbierak pary. Produkcję tych kotłów podjęto w Toruńskiej Fabryce Kotłów oraz w Warszawskich Zakładach Urządzeń Przemysłowych. Zasilanie kotła zapewniały dwa inżektory typu Friedmana. Ostoja została zbudowana z blach o grubości 10 mm i została połączona metodą spawania. Układ biegowy lokomotywy pozwala na pokonanie łuków o promieniu 18 m. Bliźniacze silniki parowe wyposażono w suwak płaski. Paro-rozdzielacz typu Heusingera. Parowóz otrzymał hamulce mechaniczne, na obie osie, które były uruchamiane dźwignią. W czasie służby, hamulce przerabiano na hamulce parowe.
Opracował Karol Placha Hetman