Zelczyna 2026-11-12

Zelczyna

Zelczyna to jest malownicza wieś w Polsce, która jest położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Skawina. Przez miejscowość przebiega droga krajowa Nr 44, co zapewnia dobre połączenie ze Skawiną i Krakowem. Droga jest jednojezdniowa, tylko dwa pasy ruchu, jest kręta, ale ma doskonałą nawierzchnię. Drugą możliwością dojazdu do Skawiny i Krakowa jest linia kolejowa Oświęcim – Skawina – Kraków. Przystanek jest zlokalizowany pomiędzy przystankiem Podbory Skawińskie (od strony Skawiny) i Wielkie Drogi (od strony Wielkie Drogi). Obecnie (2026 rok) z przystanku Zelczyna odjeżdża 38 pociągów, które są obsługiwane przez przewoźnika Koleje Małopolskie; KMŁ. Można bezpośrednio pojechać do stacji; Kozłów, Kraków Główny, Kraków Nowa Huta, Miechów, Oświęcim, Sędziszów. 

Współrzędne geograficzne: 49.9602N 19.7477E. Populacja miejscowości Zelczyna zbliża się do 1 000 mieszkańców. Według spisu powszechnego miejscowość liczyła 999 mieszkańców w 2021 roku. Z tej liczby kobiet było 52,4 %, a mężczyzn było 47,6 %. Kod pocztowy 32-051. Tablice rejestracyjne KRA. Władze gminy oraz mieszkańcy aktywnie działają na rzecz rozwoju miejscowości (m.in. w ramach Planu Rozwoju Miejscowości Zelczyna). Miejscowość rozciąga się wzdłuż DK Nr 44, torów kolejowych oraz kanału wodnego Łączany-Skawina. Kanał Łączany-Skawina jest zasilany wodą z rzeki Wisła i kieruje wodę do Elektrociepłowni Skawina. Na terenie miejscowości funkcjonuje Szkoła Podstawowa imieniem Walerego Goetla. W miejscowości znajdują się dwór z końca XIX wieku. Walery Florian Goetel (urodzony 14 kwietnia 1889 roku w Suchej, zmarły 6 listopada 1972 roku w Krakowie). Był Polskim geologiem, ekologiem, paleontologiem, profesorem i działaczem społecznym. Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Krzęcin. W okresie 1975-1998, miejscowość należała do województwa krakowskiego. W okresie 1998-2021, liczba mieszkańców wzrosła o 33,6 %, co jest bardzo rzadkie w tym okresie w Polsce. Przyczyną tego zjawiska jest migracja ludności, głównie z Krakowa do miejscowości gdzie zakup placu pod budowę domu nie był taki wysoki. Aż 64,8 % mieszkańców w miejscowości Zelczyna jest w wieku produkcyjnym. Natomiast 17,6 % to dzieci i młodzież, a kolejne 17,6 % to są emeryci i renciści. W 2002 roku, we wsi Zelczyna było 308 gospodarstw domowych. Blisko 50 % gospodarstw domowych zajmowało się rolnictwem, a spory odsetek mieszkańców to byli chłopo-robotnicy.

Przystanek kolejowy Zelczyna.

Współrzędne geograficzne przystanku kolejowego: 49.961N 19.746E. Elewacja 214 m.

Przystanek kolejowy należy do linii kolejowej Nr 94 Kraków Płaszów – Oświęcim. Jest to 21,400 km szlaku. Przystanek jest zlokalizowany pod adresem Zelczyna 17, 32-051 Zelczyna. Jest to lokalna droga, a obecnie ulica Kwiatowa. Od peronów do ulicy Krakowska DK Nr 44 jest zaledwie 100 m. W pobliżu przebiega ulica Szkolna, która łączy ulicę Krakowską DK Nr 44 z północną częścią miejscowości za kanałem wodnym. Ulica Szkolna wiaduktem przechodzi nad linią kolejową oraz mostem nad kanałem wodnym. Od ulicy Szkolna odchodzi przecznica, która kończy się parkingiem dla kilkunastu samochodów osobowych, w tym dwa stanowiska dla aut inwalidów oraz jest wiata dla rowerów. Parking jest ulokowany w pobliżu zachodniej części przystanku kolejowego. Z parkingu jest dojście tylko do Peronu Nr 2. Dojście na Peron Nr 1 jest w poziomie torów, we wschodniej części przystanku. Peron 1 obsługuje pociągi do Oświęcimia, a Peron 2 obsługuje pociągi w kierunku Skawiny. Na przystanku są dwa perony jednokrawędziowe, które są ustawione naprzeciwko siebie. Perony mają długość po 200 m. Ostatni remont przystanku ukończono w 2022 roku, w czasie generalnego remontu LK Nr 94. Na peronach zamontowano po dwie wiaty przystankowe.

Do pierwszej wojny światowej linia była jednotorowa. Linia miała Nr 417. Przebiegała od ówczesnej stacji Podgórze przez Skawinę do Oświęcimia. W tym czasie, była już odnoga ze Skawiny do Kalwarii Zebrzydowskiej i dalej na południe. Była także jednotorowa linia Trzebinia – Wadowice, na kierunku północ-południe, która krzyżowała się z linią Kraków – Oświęcim, na stacji Spytkowice. Jako ciekawostkę można podać, że wówczas rzeka Wisła była nazywana po germańsku Weichsel.

Historycznie przystanek Zelczyna powstał około 1915 roku, jako ładownia. Zbudowano boczny tor, magazyn i niewielki budynek z kasą biletową i poczekalnią. Po drugiej wojnie światowej linia była już dwutorowa. Przebudowano perony, które otrzymały nawierzchnię z betonowych płytek chodnikowych. Zamontowano ławki, kosze na śmieci i po dwie wiaty przystankowe, które chroniły tylko przed deszczem i śniegiem. Była także gablota z rozkładem jazdy pociągów. Do 1989 roku, ruch pociągów pasażerskich był stosunkowo duży. Po przemianach społeczno-gospodarczych, ruch osobowy stopniowo malał. Pasażerowie przesiedli się na własne samochody osobowe lub na prywatne busy.  

Około 1995 roku, została zamknięta kasa biletowa, a po paru miesiącach zamknięto budynek, który zaczął niszczeć.  Były akty wandalizmu. Dzieła zniszczenia dokonały warunki atmosferyczne. W 2011 roku, budynek został rozebrany. 

Dopiero w okresie Rządów Zjednoczonej Prawicy transport kolejowy zaczął się odradzać. Rozpoczął się czas rewitalizacji linii kolejowych, połączeń, stacji i przystanków kolejowych. Ta rewitalizacja linii Nr 94 rozpoczęła się na odcinku Kraków Płaszów – Podbory Skawińskie. Następnie remontowano odcinek Podbory Skawińskie – Oświęcim. Po ostatnim remoncie, pociągi osobowe zaczęły zatrzymywać się na przystanku Zelczyna od 1 października 2022 roku. 

Linię kolejową Nr 94 Kraków Płaszów – Oświęcim można określać jako Galicyjską Kolej Nadwiślańską. Odległość torów od rzeki Wisła nie przekracza 6 km, a największa jest na wysokości przystanku osobowego Kraków Sidzina. Linia miała skrócić szlak Wiedeń – Lwów z całkowitym pominięciem Krakowa. Pamiętajmy, że w drugiej połowie XIX wieku, w czasie zaborów, Austriacy nieustannie upokarzali Kraków. Wawel traktowali jako twierdzę, koszary wojskowe i lazaret, doprowadzając go do ruiny.

Linia kolejowa Nr 94 Kraków Płaszów – Oświęcim jest linią biegnącą południkowo. Linia ma długość 64,502 km, jest linią dwutorową i jest zelektryfikowana prądem 3 kV DC. W 1918 roku, linia została włączona do odrodzonej Polski. Linia została uruchomiona w 1884 roku. W dniu 1 sierpnia 1884 roku, pierwszy pociąg przejechał trasę Podgórze (miejsce historyczne, obecnie rejon byłych kamieniołomów) – Oświęcim. Od samego początku LK miała tory normalnej szerokości 1 435 mm. Infrastrukturę w postaci: dworców, wież wodnych, przejazdów kolejowo-drogowych; wykonano kilka lat później. W czasie wielkiej wojny światowej nastąpiła zmiana przebiegu toru w Krakowie w rejonie ulicy Lanckorońska. Tor przebiegał śladem obecnej ulicy Lanckorońska i miał duży spadek, dlatego należało ten odcinek przebudować. W 2017 roku, nastąpiła zmiana ilości torów z dwóch na jeden pomiędzy Kraków Płaszów – Kraków Bonarka, w związku z budową łącznicy Nr 624 oraz przebudową łącznicy Nr 603.

Elektryfikację szlaku wykonano w dwóch etapach; w dniu 30 października 1970 rok, na odcinku Kraków Płaszów – Spytkowice oraz w dniu 9 września 1971 roku, na odcinku Spytkowice – Oświęcim.

LK Nr 94 ma znaczenie państwowe, głównie dla ruchu towarowego pomiędzy Śląskiem i Krakowem. Od 2000 roku, ruch osobowy na linii malał, zwłaszcza na odcinku Skawina – Oświęcim. Odcinek Kraków Płaszów – Skawina był ważny, bo dalej prowadzi LK Nr 97 w kierunku Zakopanego. Ostatnim pociągiem pasażerskim pokonującym całą linię Nr 94 w 2014 roku, był międzynarodowy pociąg InterRegio z Krakowa do Ostrawy w Czechach: Kraków – Skawina – Oświęcim – Czechowice Dziedzice – Zebrzydowice – Ostrawa. W 2015 roku, przywrócono kursowania pociągów relacji Kraków – Skawina – Oświęcim. Jednak po roku, z uwagi na zły stan torowiska i długi czas przejazdu, ruch ponownie zawieszono. Z końcem 2022 roku, po wykonanych remontach, ruch osobowy przywrócono.

W dniu 8 września 2024 roku, niedziela, z okazji 140-lat istnienia LK Nr 94, trasą przejechał pociąg Retro. Pociąg był prowadzony przez parowóz Ty42-107 oraz lokomotywę elektryczną EP07-201. W składzie było 5 historycznych wagonów pasażerskich. Pociąg zestawił Skansen Chabówka.

Na LK Nr 94 są 4 mosty, 5 wiaduktów i 10 przepustów kolejowych. Wszystkie zostały wyremontowane w okresie 2017-2024. Pierwszy most jest w Krakowie na rzece Wilga, który został przebudowany w ramach budowy samochodowej Trasy Łagiewnickiej. Przed przystankiem Skawina Jagielnia jest przekroczenie rzeki Rzepnik. Za stacją Skawina jest most trójtorowy nad rzeką Skawinka. Trzeci dla linii kolejowej Nr 97 w kierunku Kalwarii i Zakopanego. Za przystankiem Zelczyna tory przekraczają rzekę Zelczynka. Za stacją Wielkie Drogi tory przekraczają rzekę Sosnowianka. Za stacją Spytkowice, tory przekraczają rzekę Skawa. Za przystankiem Włosienica jest most nad rzeką Macocha. W granicach miasta Oświęcim linia przekracza rzekę Soła.

W 2017 roku, kursował pociąg dalekobieżny InterCity relacji: Warszawa – Kraków – Skawina – Oświęcim – Dziedzice – Wiedeń. Był także pociąg relacji Przemyśl – Kraków – Trzebinia – Oświęcim – Praga. Połączenia zostały zawieszone w związku z remontem LK Nr 93 z Trzebini do Czechowic Dziedzic i remontem węzła Dziedzice. Remonty zakończono 2024 roku, chociaż w planach są dalsze drobne modernizacje; peronów, mostów, przepustów  i przejazdów kolejowo-drogowych. Obecnie (2024 rok) na LK Nr 94 obowiązują prędkości 120/80/60 km//h, w zależności od odcinka. LK Nr 94 jest obsługiwana w ruchu osobowym przez Koleje Małopolskie. Jest tutaj linia SKA2 (Szybka Kolej Aglomeracyjna), która przebiega na dystansie Oświęcim – Skawina – Kraków Główny – Miechów – Sędziszów.

W 2022 roku, rozstrzygnięto przetarg na prace remontowe na odcinku Podbory Skawińskie – Oświęcim. Przetarg na wykonanie dokumentacji projektowej i wykonanie robót budowlanych na odcinku Podbory Skawińskie – Oświęcim w ramach modernizacji LK Nr 94 Kraków – Oświęcim został ogłoszony w kwietniu 2022 roku. Do przetargu stanęło 10 firm, a ostatecznie wygrało Przedsiębiorstwo Napraw i Utrzymania Infrastruktury Kolejowej w Krakowie. Cena była jednym z kryteriów wyboru ofert, a PNiUIK zaoferowało za wykonanie zadania 113 697 900 złotych brutto. To poniżej kosztorysu, który opiewał na 117 443 576,63 złotych brutto. W ramach inwestycji w systemie „projekt i budowa” zrealizowane zostały prace na szlakach Podbory – Brzeźnica oraz Dwory – Oświęcim. Oprócz tego wykonana została rozbiórka starego mostu oraz budowa w jego miejsce nowego mostu kolejowego nad potokiem Spytkowickim (Brzezinka) i ulicą Zamkową, w Spytkowicach. Czas realizacji wynosił 16 miesięcy. Wiosną 2024 roku, powróciły pociągi osobowe na całym szlaku.

W ramach modernizacji, nowe perony zbudowano między innymi w stacjach i przystankach: Podbory Skawińskie, Spytkowice Kępki, Zelczyna, Brzeźnica, Półwsi i Jaśkowice. Została wykonana modernizacja torów na odcinku Podbory Skawińskie – Brzeźnica. Wzmocniono podtorze, oczyszczono tłuczeń, wymieniono część podkładów, skorygowano łuki. Koszt prac wyniósł 14 milionów złotych. W okresie 2017-2024, na remonty i modernizację LK Nr 94 wydano 400 milionów złotych.

Opracował Karol Placha Hetman