Tarnobrzeg 2026-06-30

Tarnobrzeg to jest miasto w Polsce, w województwie podkarpackim, na prawach powiatu. Zostało założone  w 1593 roku. Prawa miejskie uzyskało przed 1681 rokiem. Miasto pod względem powierzchni jest bardzo duże i ma 85,4 km kwadratowych. Odległość od południowej do północnej granicy miasta to jest około 20 km. W 2024 roku, populacja miasta wynosiła 43 224 mieszkańców. Tablice rejestracyjne pojazdów; RT, YT. Tarnobrzeg przecinają trzy drogi wojewódzkie Nr DW723, DW758 i DW871 (Wisłostrada). Ta ostatnia to była dawniej droga krajowa Nr 84. Od strony południowej przebiega DK Nr 9. Natomiast od strony północnej przebiega DK Nr 77. W listopadzie 2022 roku, ukończona została obwodnica Tarnobrzega. W okresie 1975–1998, miasto było siedzibą województwa tarnobrzeskiego. Od 50-lat do 90-lat był to największy w Polsce ośrodek wydobycia i przetwórstwa siarki. 

Deklinacja wyrazu Tarnobrzeg jest ciekawa. Dopełniacz: do Tarnobrzega, z Tarnobrzega / do Tarnobrzegu, z Tarnobrzegu. Językoznawcy przyznają, że obie formy są poprawne. Pierwsza forma jest historyczna i używana przez starsze pokolenia. Druga forma jest używana głównie przez pokolenia młode i napływowe. Forma do Tarnobrzegu jest logiczna z formą do Kołobrzegu.

Tarnobrzeg uzyskał lokację miejską w 1593 roku, ale nie została ona zrealizowana. Ponowne nadanie praw miejskich nastąpiło przed 1681 rokiem. Nazwa Tarnobrzeg nawiązuje do rodziny szlacheckiej, która ufundowała miasto, czyli rodu Tarnowskich. Fakt pochodzenia nazwy Tarnobrzeg od rodu Tarnowskich, jest w tym momencie bezsporny. Musimy pamiętać, że w czasie PRL komuniści forsowali tezę, że nazwa Tarnobrzeg pochodzi od tarniny, która porasta nad Wisłą. Komuniści mieli wówczas okres zacierania historii rodów i nazywali to likwidacją burżuazji. Musimy także pamiętać, że pałac rodu Tarnowskich został zbudowany na terenie miejscowości Dzików oraz inna pobliska osada Miechocin, była znacznie starsza, ludniejsza i administracyjnie ważniejsza. W efekcie, akt lokacji dla Tarnobrzegu nie został wykonany. Aż do XX wieku, to te dwie osady przeważają w powszechnym użyciu, zamiast nazwy Tarnobrzeg. Nawet zjazd Stronnictwa Demokratycznego w 1927 roku, nosi nazwę zjazdu dzikowskiego. Miasto o nazwie Tarnobrzeg, funkcjonuje w powszechnej świadomości i jako jednostka administracyjna, dopiero od XIX wieku. W tym czasie, miasto Tarnobrzeg stało się siedzibą powiatu oraz powstała stacja kolejowa, Tarnobrzeg. Po odkryciu złóż siarki w pobliskich; Machowie, Jeziórku i Grębowie, miasto Tarnobrzeg szybko się rozwijało oraz stał się siedzibą województwa, które nosiło nazwę tarnobrzeskiego. Nawet Matka Boża Dzikowska zaczynała być nazywana Matką Bożą Tarnobrzeską. W dniu 8 września 1904 roku, odbyła się pierwsza koronacja obrazu Matki Bożej Dzikowskiej. Tarnobrzeg był ośrodkiem handlu, rzemiosła oraz kultu maryjnego. Wiara rzymskokatolicka rozwijała się w tym rejonie już w XII wieku. W XIV wieku, zbudowano pierwszy warowny zamek w Dzikowie. Około 1645 roku, zbudowano zamek murowany. W 1693 roku, rozpoczęto budowę murowanego zespołu klasztornego dominikanów i kolejnego kościoła rzymskokatolickiego. 

Już w XVIII wieku, przy kościołach funkcjonowały szkółki niedzielne, w których uczono pisać, czytać, rachować i katechizować. W 1864 roku, fundowano pierwszą szkołę świecką oraz fundowano szpital. W 1867 roku, w Dzikowie założono stację telegraficzną i stację dyliżansu. W 1870 roku, uruchomiono pierwszy browar. W 1887 roku, uruchomiono połączenie kolejowe na trasie Dębica – Rozwadów. W 1913 roku, zbudowano budynek dworca kolejowego. Miasta nie omijały najazdy, powodzie i zarazy. W 1894 roku, został fundowany szpitala publiczny imieniem Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej, który funkcjonuje do dziś. 

Podczas wielkiej wojny światowej w 1914 roku, zostało zbudowane wojskowe lotnisko. W październiku 1918 roku, wojsko austriackie wycofało się i władzę przekazali Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie. Jednak na tym terenie proklamowano Republikę Tarnobrzeska, na wzór Republiki Rad. Władze samozwańczej republiki zostały spacyfikowane przez Wojsko Polskie i tereny zostały włączone do Rzeczypospolitej. W 1936 roku, Tarnobrzeg został włączony w plan COP (Centralny Okręg Przemysłowy). 

W dniu 13 września 1939 roku, do Tarnobrzega weszła armia germańska i rozpoczęła się okupacja. Od 1941 roku, na tym terenie działał oddział partyzancki Jędrusiów. W dniu 5 sierpnia 1944 roku, do Tarnobrzega wkroczyła armia sowiecka. Jesienią 1944 roku, przez rzekę Wisła zbudowano trzy mosty; ruchu pieszego, transportu artylerii, kolei wąskotorowej. 

Małe stare miasto skupione jest dookoła rynku. Pozostała część infrastruktury, jej 80 %, powstała już po 1953 roku, razem z budową przemysłu siarkowego. Przeważają osiedla mieszkalne, przeważnie w technologii wielkiej płyty. Zbudowano ogromnie dużo obiektów towarzyszących; sklepy, przedszkola, szkoły, poczty, sąd rejonowy, stadion, hale sportowe. W Tarnobrzegu jest 8 żłobków, 14 przedszkoli, 10 szkół podstawowych, 12 szkół średnich oraz 3 szkoły wyższe.

Tarnobrzeg historycznie położony jest w Małopolsce. W wyniku rozbiorów Polski miasto zostało związane z Galicją. Przynależność tę zachowano w czasie II Rzeczypospolitej i w tym czasie, miasto administracyjnie przynależało do województwa lwowskiego. Tarnobrzeg leży na prawym brzegu Wisły, w południowo-wschodniej części Polski, w Kotlinie Sandomierskiej, na pograniczu Równiny Tarnobrzeskiej i Niziny Nadwiślańskiej. Tarnobrzeg bezpośrednio graniczy z Sandomierzem, a poprzez rzekę Wisła z województwem świętokrzyskim. W rejonie Tarnobrzegu jest wiele lasów wchodzących w skład Puszczy Sandomierskiej. Głównymi drzewami są: sosna zwyczajna, dąb szypułkowy, olsza czarna, buk i brzoza. 

Spore zmiany zaszły po rozpoczęciu eksploatacji złóż siarki. W dniu 28 września 1953 roku, odkryto złóż siarki, które ciągną się od Swoszowic obok Krakowa. Od 1957 roku, nastąpił szybki rozwój miasta; budowa nowych osiedli, rozbudowa przemysłu, wykształcenie się okręgu przemysłowego. W 1976 roku, rozszerzono granice administracyjne, o sąsiednie miejscowości. Siarkę wydobywano metodą odkrywkową. Tarnobrzeg był centrum wydobywania i przetwarzania siarki i produkcji kwasu siarkowego. Nawet zbudowana w 70-latach, linia kolejowa szerokotorowa otrzymała nazwę Linia Hutniczo Siarkowa, którą po latach zmieniono na Linia Hutnicza Szerokotorowa. W 90-latach XX wieku, spadło wydobycie siarki, a dodatkowo zmieniono metodę z odkrywkowej na metodę wytapiania przy pomocy gorącej wody. Natomiast w miejscu dawnego zagłębia po wydobyciu siarki utworzono Jezioro Tarnobrzeskie. W 90-latach, najpierw została zamknięta kopalnia w Piasecznie. Następnie została zamknięta kopalnia Machów, po 40 latach wydobywania siarki. Kopalnia Machów była największą odkrywkową kopalnią siarki w Europie. Na terenach zakładów Siarkopol utworzona została Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna. 

Stacja kolejowa Tarnobrzeg.

Stacja kolejowa Tarnobrzeg znajduje się przy ulicy Dworcowa 5, 39-400 Tarnobrzeg. Współrzędne geograficzne: 50.567 N 21.696 E. Elewacja 160 m. Stacja kolejowa Tarnobrzeg znajduje się na wschód od Starego Miasta, w odległości około 1 900 m, od Starego Rynku. Dojazd do stacji zapewniają DW Nr 871 oraz DW Nr 723. W pobliżu jest wiaduktu w ciągu DW Nr 871. Po wschodniej stronie stacji znajdują się nieużytki, a po południowo-zachodniej rodzinne ogrody działkowe.

Początek istnienia stacji kolejowej w Tarnobrzegu datowany jest na 1887 rok, kiedy to na linii kolejowej na trasie Dębica – Rozwadów, utworzono przystanek. Obecnie jest to LK Nr 25 Łódź Kaliska – Dębica. W 1913 roku, został zbudowany budynek dworca. Do 2025 roku, na stacji były dwa perony i trzy krawędzie peronowe. 

Elektryfikacja. Jeżeli chodzi o stację kolejową w Tarnobrzegu, na LK Nr 25, to należy rozróżnić dwa etapy elektryfikacji: Odcinek Skarżysko Kamienna – Sandomierz został zelektryfikowany w 1987 roku. Odcinek Sandomierz – Tarnobrzeg – Chmielów był zelektryfikowany wcześniej, w 1980 roku. Oznacza to, że stacja Tarnobrzeg znalazła się pod siecią trakcyjną w 1980 roku, gdy zakończono elektryfikację odcinka od Sandomierza do Chmielowa.

W okresie 2000-2009, został wyremontowany odcinek linii kolejowej Nr 71 Rzeszów – Ocice. Linia została dostosowana do prędkości maksymalnej 120 km/h. Dzięki temu można dojechać do Tarnobrzega z Rzeszowa, w ciągu 70 minut. 

Od dnia 1 września 2009 roku, była nieczynna linia Dębica – Mielec – Tarnobrzeg. W dniu 15 grudnia 2024 roku, zostały przywrócone połączenia kolejowe na odcinku Dębica – Mielec – Tarnobrzeg. Nastąpiło to w wyniku modernizacji linii kolejowej Nr 25 na odcinku Dębica – Mielec – Padew, którą wykonano w okresie 2019-2022. 

W dniu 8 sierpnia 2025 roku, spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. podpisała umowę z spółką Swietelsky Rail Polska sp. z o.o na wykonanie robót budowlanych na linii kolejowej Nr 25 na odcinku Padew – Tarnobrzeg – Sobów – Sandomierz. Przetarg rozpisano w dniu 4 września 2024 roku, a rozstrzygnięto w dniu 21 marca 2025 roku. Prace rozpoczęto w dniu 3 listopada 2025 roku. 

Obecnie (2026 rok) na stacji w Tarnobrzegu trwa najwieksza modernizacji, która jest porównywalna z czasem elektryfikacji tej stacji. Torowiska i perony zostały już rozebrane. Zostaną zbudowane nowe perony, torowiska, rozjazdy i trakcja elektryczna. Peron 1 powstanie w miejscu dawnego Peronu 2. Nowy Peron 2 powstanie po stronie wschodniej. Nie będzie peronu przy samym budynku dworca. W planie jest budowa przejścia podziemnego. Do tej pory, pasażerowie przechodzili na Peron 2 przejściem przez torowisko. Przebudowa odbywa się w ramach projektu; „Prace na liniach kolejowych Nr 25, 74, 78, na odcinku Stalowa Wola – Tarnobrzeg – Sandomierz – Ocice – Padew”, który to program został uruchomiony za czasów Zjednoczonej Prawicy. Całkowita wartość inwestycji to 900 milionów złotych. Część pieniędzy pozyskano z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej. Ale i tak większość funduszy będzie pochodzić z budżetu państwa. W 2026 roku, nastąpiło zwolnienie tempa prac z uwagi na nierytmiczne finansowanie inwestycji przez obecny rząd folksdojczów, komunistów i masonów. Głównym celem inwestycji jest poprawa stanu technicznego infrastruktury kolejowej i zwiększenie prędkości pociągów osobowych do 120 km/h, co znacznie skróci czas przejazdów. Ostrożne szacunki wskazują, że we wrześniu 2026 roku, wszystkie pociągi powrócą do Tarnobrzegu. Przejście podziemne będzie rozpoczynać się przy budynku sklepu BHP i poprowadzi do Peronu 1 i 2. Przejście znacząco poprawi bezpieczeństwo pasażerów. W planach jest budowa parkingów typu P+R, przystanków autobusowych, parkingów dla rowerów i strefy handlowej. Całkowite zakończenie prac na stacji ma nastąpić w grudniu 2027 roku.

Od 2016 roku, ruch osobowy na stacji Tarnobrzeg systematycznie wzrastał. W 2017 roku, stacja obsługiwała do 200 pasażerów w ciągu doby. W czasie pandemii chińskiego wirusa przewozy spadły do poziomu 150 pasażerów w ciągu doby. Już w 2022 roku, stacja obsługiwała ponad 300 pasażerów w ciągu doby, a w 2024 roku, ponad 500 pasażerów w ciągu doby, co dało stacji 617 miejsce wsród dworców w Polsce. Możemy przypomnieć, że 10 lat wcześniej stacja nie mieściła się w pierwszym tysiącu stacji kolejowych. W dniu 28 czerwca 2026 roku, niedziela, ze stacji Tarnobrzeg odjechało 19 pociągów osobowych. Można było pojechać do takich stacji jak; Dębica, Lublin Główny, Rzeszów Główny, Sandomierz, Stalowa Wola Południe, Stalowa Wola Rozwadów.

Budynek dworca. 

Budynek dworca kolejowego został ufundowany przez rodzinę Tarnowskich, tę samą która miała udział w założeniu miasta i jego rozwoju. Dworzec zbudowano w miejscu przystanku kolejowego na linii kolejowej Łódź Kaliska – Dębica, obecnie LK Nr 25. 

Budynek dworca nie należy do reprezentacyjnych, ale był bardzo praktyczny i użyteczny. Obiekt postawiono na wydłużonym prostokącie. Długość 47 m, szerokość 9 m. Budynek jest dwukondygnacyjny, zbudowany z czerwonej cegły i jest jedenasto-osiowy. Część centralna ma ryzalit i tu znajduje się główne wejście do hali dworcowej. Ta część jest przykryta czterospadowym dachem łamanym typu Polskiego. Dach typu Polskiego jest zbliżony do dachy typu mansardowego, ale oba spadki są o jednakowym kącie. Po stronie południowej także znajduje się ryzalit, gdzie jest antyka. Po stronie północnej także wykonano ryzalit, ale tę część nakryto dwuspadowym dachem. Całość została przykryta ceramiczną dachówką, którą zastąpiono falistymi płytami z azbestu. Od strony peronów do budynku przylega zadaszenie. Budynek jest otynkowany. Dodatkowo, od strony południowej i północnej są parterowe dobudówki. Obecnie (2026 rok) budynek oczekuje na generalny remont. Trzeba jednak zaznaczyć, że obiekt nie jest zniszczony. Tynk nie jest uszkodzony, a ściany nie są zniszczone przez wandali. Od 2015 roku, budynek dworca jest zamknięty dla podróżnych. Nie jest dostępna poczekalnia, toalety i kasy biletowe. Bilety można kupić u konduktorów oraz poprzez internet. Plac dworcowy jest utwardzony i wykończony asfaltem. Na placu zatrzymują się autobusy komunikacji miejskiej i podmiejskiej. 

Od lipca 2023 roku, toczyły się rozmowy władz miasta z przedstawicielami PKP SA oraz PKP Nieruchomości dotyczące modernizacji budynku dworca. Każda propozycja była rozważana. Nie ustalono jednak, jakie funkcje będzie pełnił budynek. Na pewno trudnością jest duża odległość stacji kolejowej od centrów osiedli mieszkaniowych. W 2023 roku, dworzec znajdował się na 34. miejscu, wśród 44 inwestycji, ujętych w programie; „Dworce Przyjazne Pasażerom”. Władze miasta podkreślały, że bez skoordynowania wszystkich działań zainteresowanych stron, trudno będzie osiągnąć zamierzony efekt. Powstanie centrum przesiadkowego w Tarnobrzegu zwiększa szanse na remont zabytkowego dworca. 

Należy pamiętać jednak, że w kwietniu 2024 roku, rozmowy zostały przerwane, przez PKP. Nowy rząd folksdojczów, komunistów i masonów, nakazał przegląd inwestycji dworcowych. Okazało się, że jest przygotowywana nowa lista programu inwestycji dworcowych i dopóki nie zapadnie ostateczna decyzja, które dworce będą rewitalizowane, zatrzymane są wszystkie prace przygotowawcze. Sprawa dotyczy nie tylko dworca w Tarnobrzegu, ale także 26 innych obiektów, w tym dworca w Krośnie, Lubaczowie, czy pobliskim Sandomierzu. Na pewno chodzi o pieniądze, których ten rząd nie ma i jest w trakcie likwidacji Polskiej Gospodarki. I nie chodzi o merytoryczne argumenty. Mało tego. Włodarze miasta Tarnobrzeg otrzymali informacje z firmy PKP Nieruchomosci z Krakowa, że jeśli sami zbudują centrum przesiadkowe, to wzrosną szansę na remont budynku dworca. Przy okazji wyszło na jaw, że rząd obniżył finansowanie remontu LK Nr 71, co spowoduje nie podniesienie prędkości biegu pociągów do 120 km/h. Druga informacja była taka, że w Tarnobrzegu zostanie zbudowany tylko jeden peron dwukrawędziowy. Czyli na duży ruch pociągów osobowych nie ma co liczyć i budowa centrum przesiadkowego traci szansę wykonania. Przy obecnej władzy w Polsce, w Tarnobrzegu pozostanie jeden jedyny pociąg InterCity Hetman. 

Tarnobrzeg Wąskotorowy.

Niewiele osób pamięta, że przez krótki czas, w Tarnobrzegu funkcjonował kolej wąskotorowa. Stacja była zlokalizowana w pobliżu ulicy Profesora Stanisława Pawłowskiego, który był twórcą Polskiego Przemysłu Siarkowego. Według dostępnych informacji, współrzędne geograficzne; 50.585 N 21.681. Elewacja 153 m. Osiedle Dzików. Była tutaj stacja końcowa linii kolejowej wąskotorowej; Koprzywnica – Błonie – Ciszyca – Tarnobrzeg Wąskotorowy. 

Z początkiem 1945 roku, sowieci przez rzekę Wisła zbudowano trzy przeprawy mostowe. Zbudowano mosty z drewna i przede wszystkim miały służyć dalszej ofensywie sowietów na zachód. Pierwszy most był przeznaczony dla pieszych, w pobliżu przeprawy promowej. Drugi dla przeprawy czołgów, armat i samochodów, w rejonie Skalnej Góry. Trzeci dla kolei wąskotorowej. Ideą linii kolejowej było połączenie Tarnobrzegu z stacją Koprzywnica, a dalej ze stacją Bogoria i siecią Kolei Wąskotorowej Ponidzia lub inaczej Kolejki Świętokrzyskiej lub inaczej Jędrzejowskiej Kolei Dojazdowej. Most kolejowy został wykonany z drewna. Został oparty na palach wbitych w dno Wisły. Został wykonany jako konstrukcja tymczasowa i był pilnowany przez wojsko sowieckie.

Co istotne, w Tarnobrzegu, kolei wąskotorowej nie połączono ze stacją kolei normalnotorowej. Odległość pomiędzy stacjami wynosiła 2 600 m. Odcinek Tarnobrzeg – Bogoria liczył około 40,20 km. W marcu 1945 roku, w czasie spływu kry rzeką Wisła, most został zniszczony. Linia została rozebrana pod koniec 1945 roku, na odcinku Ciszyca – Tarnobrzeg Wąskotorowy. W maju 1951 roku, został rozebrany odcinek Koprzywnica – Błonie – Ciszyca. Według dostępnych map z 1956 roku, jest zaznaczony odcinek Koprzywnica – brzeg rzeki Wisła. Mieszkańcy miejscowości Ciszyca wspominali, że linia była prywatna i miała trakcją konną.

Obecnie po stacji Tarnobrzeg Wąskotorowy nie ma żadnego śladu. W jej pobliżu znajduje się obecnie Muzeum Polskiego Przemysłu Siarkowego, które zajmuje historyczny spichlerz rodu Tarnowskich. Jest także pomnik techniki; Armata PLOT wz. 1939, kaliber 85 mm, 52-K, KS-12.

Opracował Karol Placha Hetman