Dębica 2026-05-08
PKP Dębica Dworzec.
Adres: ulica Kolejowa 1, 39-200 Dębica. Współrzędne geograficzne: 50.051N 21.411E. elewacja 195 m.
Stacja została uruchomiona w 1856 roku. Początkowo budynki stacyjne były drewniane. W okresie 1863–1867, wybudowany został murowany dworzec. Budynek zbudowano jako stosunkowo duży, trójbryłowy, wpisany w prostokąt, o wymiarach 52 m x 15 m. Część środkowa była obniżona, jednokondygnacyjna i była przykryta dwuspadowym dachem. Od strony równi stacyjnej dobudowano zadaszenie wsparte na 8 filarach. Tworzyło to rodzaj werandy, na której, w porze letniej, były stoliki i krzesła. Skrzydła budynku były dwukondygnacyjne, trójosiowe, nakryte kopertowymi dachami. Dolne okna były zakończone pełnym łukiem, ale ich wielkość była podobna do okien na górnej kondygnacji. Dworzec został otynkowany. Detali architektonicznych było niewiele; gzymsy, boniowania i proste obramowania okien. W budynku umieszczono kasy biletowo-bagażowe, restauracje-poczekalnie dla dwóch klas. Klasa 3 nie miała restauracji. Pasażerowie tej klasy kupowali żywność na straganach poza dworcem. W budynku były pomieszczenia służb kolejowych, policji i pomieszczenia socjalne. Na górnych kondygnacjach umieszczono mieszkania dla naczelnika stacji i restauratora. Między torami a budynkiem dworca posadzono młode drzewa. Na równi stacyjnej były wówczas cztery tory przelotowe. Nie było peronów, a podkłady były zasypane żwirem i było widać tylko szyny. Drzewa także posadzono na placu przed dworcem. Plac nie był wybrukowany. Pasażerowie przyjeżdzali na stację wozami, powozami lub przychodzili nawet piechotą. Niektórzy mieszkańcy Dębicy oferowali transport pasażerom z rynku w Dębicy na plac dworcowy. Dystans około 600 m.
W kolejnych latach zbudowano następne budynki kolejowe. W odległości około 100 m, w kierunku wschodnim, zbudowano lokomotywownię. Był to budynek murowany, zbudowany na planie litery „L”, w którym umieszczono trzy stanowiska dla lokomotyw. Nie była potrzebna obrotnica. W drugiej części budynku umieszczono warsztaty i kuźnie.
Pomiędzy budynkiem dworca i lokomotywownią zbudowano budynek mieszkalny, dwukondygnacyjny, dwuklatkowy, przykryty dwuspadowym dachem z czterema jaskółkami. Obecnie (2026 roku) budynek jest opuszczony i prawdopodobnie zostanie rozebrany. Jeszcze dalej, w kierunku wschodnim, zbudowano kolejny budynek mieszkalny, dwukondygnacyjny.
W północnej części równi stacyjnej zbudowano wieżę wodną, murowaną, prostokątną, z dwoma zbiornikami. Jest to klasyczna, XIX-wieczna wieża, typowa dla kolei austriackiej. Budynek stoi do chwili obecnej (2026 rok). Ze stacji kolejowej Dębica bardzo dobrze widać inną wieżę wodną. Wieża nie jest kolejowa, a należy do Zakładów Mięsnych. Wieża jest bardzo ładna, ośmiokątną i stanowi część większego gmachu.
Na stacji Dębica były liczne magazyny, które należały do poszczególnych zakładów produkcyjnych lub firm handlowych. Większość z tych magazynów było drewnianych. Transport z wagonów do magazynów i odwrotnie, były wykonywany przy pomocy ręcznych wózków. Zwykle były to wózki jednoosiowe, dwukołowe.
Około 1965 roku, zabytkowy dworzec został przebudowany i stracił zupełnie swą pierwotną architektoniczną formę. Środkowa część otrzymała drugą kondygnację. Zlikwidowano spadziste dachy i całość przykryto płaskim dachem. Przebudowano instalację wodną, kanalizacyjną, elektryczną i centralnego ogrzewania. Wymieniono okna i drzwi, jednocześnie zmieniono ich wielkość. Zmieniono układ pomieszczeń i ich przeznaczenie. Urząd pocztowy przeniesiono do nowego budynku. Także posterunek milicji i SOK przeniesiono w inną lokalizacje. Pozostawiono małą placówkę WSW (Wojskowa Służba Wewnętrzna), a to z powodu obecności kilku jednostek wojskowych w czasie PRL. Najbliższa jednostka wojskowa była odległa zaledwie o 500 m od stacji kolejowej, przy ulicy Kościuszki.
W styczniu 2015 roku, rozpoczął się generalny remont głównego budynku dworca. Zakres prac objął głównie wnętrze. Przy poczekalni zlokalizowano nowe toalety, kasy oraz część usługowo-gastronomiczną. Wymieniono zostały również okna, drzwi, instalacje wewnętrzne, pokrycia dachowe oraz stropy w skrzydłach budynku. Odnowiona została elewacja budynku. Wykonano ją z płyt piaskowca. Przejście pomiędzy budynkiem a pawilonem, w którym mieszczą się toalety, zostało zadaszone. Uporządkowano cały teren wokół dworca. W grudniu 2015 roku, część pasażerska została udostępniona podróżnym.
W budynku dworca umieszczono; dwie kasy biletowe, punkt sprzedaży biletów miejskich, bar Anatolia, biuro turystyczne WAGABUNDA (bilety lotnicze, promowe, autobusowe, wczasy, obozy, kolonie), kiosk – salon prasowy, sklep, expres bar, lodziarnia, salon fryzjerski. Nad głównym wejściem umieszczono cyfrowy zegar, a na dachu podświetlone napis PKP DWORZEC KOLEJOWY. Od strony peronów umieszczono dwa napisy PKP DĘBICA oraz identyczny cyfrowy zegar.
Plac dworcowy został przebudowany. Zbudowano rondo imieniem Sybiraków i jest pomnik Sybiraków. Są parkingi samochodowe, w tym dziki parking na niezagospodarowanym terenie. Jest postój TAXI. Dworzec autobusowy to jest długa wiata przy ulicy Głowackiego. Nieco dalej, przy ulicy Głowackiego jest budynek Poczta Polska. Przed dworcem są liczne kioski i punkty usługowe oraz dom handlowy Jubilatka.
Stacja Dębica obecnie pełni rolę dworca regionalnego. Ruch kolejowy jest obsługiwany przez nastawnię „Db”, za pomocą komputerowych urządzeń. Układ torowy stacji osobowej i towarowej jest bardzo rozbudowany. Są liczne bocznice kolejowe, które prowadzą do zakładów: Firma Oponiarska Dębica, była bocznica wojskowa do 33. Batalionu Lekkiej Piechoty WOT, Zakład Usług Meblarskich, Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, Dębicki Park Przemysłowy. We wschodniej części miasta znajduje się przystanek osobowy Dębica Wschodnia, który ma dwa perony jednokrawędziowe.
Przy ulicy Saperów znajduje się Zakład PKP Cargo, w którym przeprowadzane są remonty wagonów towarowych, głównie węglarek. Prowadzona jest także logistyka, formowanie składów towarowych i usługami manewrowymi dla okolicznych firm. Firma zajmuje się także usuwaniem szkód po katastrofach i wypadkach kolejowych, bo firma dysponuje kolejowymi ciężkimi dźwigami. Zakład PKP Cargo mieści się w byłej lokomotywowi, ale nie tej pierwszej z XIX wieku. W rejonie ulicy Saperów, z początkiem XX wieku, zbudowano nową wachlarzową lokomotywownię z obrotnicą. Po latach, lokomotywownia została przebudowana i znacznie powiększona. Pozostawiono fragment wachlarzowego budynku, który obecnie pełni funkcje biura. Przy biurze stoi pomnik techniki; wąskotorowa lokomotywa parowa Px48-1921. Wokół lokomotywowni funkcjonował trójkąt do obracania lokomotyw. Tory jeszcze pozostały. W pobliżu lokomotywowni zbudowano kilka innych budynków.
Na północny-wschód od lokomotywowni znajduje się Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, czyli miejska kotłownia centralnego ogrzewania. Zakład ma własną bocznicę kolejową. Przemieszczając się torowiskiem w kierunku wschodnim, tory krzyżują się z ulicą Świętosława i Potokiem Gawrzyłowskim. Są tutaj dwa wiadukty; dla LK Nr 91 i LK Nr 25 oraz przejazd zdalnie sterowany kolejowo-drogowy torów prowadzących od lokomotywowi. Przy przejeździe zachował się budynek dróżnika. Dalej od torowiska, w kierunku północnym odchodzi jednotorowa niezelektryfikowana LK Nr 25 w kierunku stacji Mielec. Dalej w kierunku wschodnim jest duża stacja towarowa z kilkunastoma torami i ośmioma suwnicami bramowymi do rozładunku i załadunku wagonów. Na tym terenie funkcjonuje duża Baza Tabor Dębica, która dysponuje kilkoma dużymi halami. Tutaj są remontowane wagony, ale także wykonuje się rozbiórki starych lokomotyw i wagonów. Na tym terenie jest także; Towarzystwo Pomocy imieniem Świętego Brata Alberta oraz Zakład Karny w Dębicy.
Baza Taboru w Dębicy dawniej była związana z PKP Cargo, a wcześniej z PKP. Obecnie (2026 rok) jest to zaplecze techniczne kolei zajmujące się obsługą i utrzymaniem taboru kolejowego. Firma prowadzi prace w kierunku; utrzymania lokomotywy i wagony, wykonuje przeglądy, prowadzi naprawy, przygotowuje pojazdy do pracy.
W kierunku północnym od firmy Baza Tabor Dębica, przy ulicy Mościckiego, na LK Nr 25 znajduje się terminal przeładunkowy Proclean Dębica. Dawniej to była stacja kolejowa DĘBICA TOWAROWA. Zachował się murowany budynek dworca z napisami. Stacja jest zelektryfikowana.
Dalej za stacją jest bocznica kolejowa, niezelektryfikowana, która prowadzi na północ do Dębickiego Parku Przemysłowego (strefa ekonomiczna). Jest kolejna bocznica, która prowadzi na wschód do firmy Metkom – Skup Złomu, przy ulicy Sandomierska. Od tego miejsca LK Nr 25 nie jest zelektryfikowana.
Na stacji Dębica są dwa perony wyspowe i cztery krawędzie peronowe. Stare perony były przesunięte w kierunku wschodnim. Były typu niskiego, o nawierzchni z płytek chodnikowych. Były zadaszenia o długości około 30 m. Było oświetlenie, ławki, nagłośnienie. Nowe perony; Peron 1 i 2 są identyczne. Są wejścia z obu końców, każdego peronu. Perony mają długość aż 400 m, a ich długość wynika z lokalizacji wejść na perony. Na każdym peronie umieszczono cztery wiaty przystankowe. Nawierzchnia peronów jest wyłożona kostką betonową. Krawędzie peronowe zostały wyłożone bordowymi płytami, z żółtymi liniami ostrzegawczymi i guzikami. Jest oświetlenie, system audio, tablice informacyjne i gabloty z dynamiczną informacją kolejową.
Z jednej i drugiej strony stacji osobowej, pod torami przebiegają ulice; Fabryczna (na zachodzie) i Kościuszki (na wschodzie). W ostatnich latach, oba wiadukty zostały wyremontowane. Są tutaj jezdnie i chodniki. Do tunelu ulicy Fabryczna zbudowano zejścia (schody i windy) z Peronu 1 i 2. Poprzednio był przejazd kolejowy w ciągu ulicy Fabryczna. W pobliżu znajdowała się żelbetonowa kładka dla pieszych nad torami. Kładka została rozebrana. Tunel pasażerski został wyremontowany. Łączy on plac dworcowy, Peron 1 i 2 oraz ulicę Słoneczna. Przy ulicy Słoneczna, obok historycznej wieży wodnej, zbudowano nowy parking dla 128 samochodów osobowych, w tym 6 miejsc dla inwalidów. W kierunku wschodnim zbudowano plac przystanków autobusowych.
Przez stację przebiegają dwie linie kolejowe; LK Nr 25 Łódź Kaliska – Dębica. LK Nr 91 Kraków Główny – Medyka. Przez stację osobową przebiega 7 torów przelotowych. Należy wspomnieć, ze LK Nr 25 kilka lat temu została całkowicie wyremontowana. Zbudowano nowe podtorze, położono nowe podkłady strunobetonowe i nowe szyny. Przejazdy kolejowo-drogowe zbudowano jako automatyczne.
Ruch osobowy na stacji Dębica systematycznie wzrasta i jest to ewenement na skalę Polski. Nawet pandemia chińskiego wirusa, nie wstrzymała rozwoju. W 2018 roku, stacja obsługiwała 1 500 pasażerów na dobę. W 2022 roku, stacja obsłużyła 2 300 pasażerów w ciągu doby. W 2023 roku, stacja obsłużyła 2 900 pasażerów w ciągu doby. W dniu 5 maja 2026 roku, ze stacji odjechało 96 pociągów osobowych. Można było pojechać do stacji: Bohumin, Frankfurt/Oder, Gdynia Główna, Horka, Hrubieszów Miasto, Kołobrzeg, Kraków Główny, Lublin Główny, Mielec, Padew, Poznań Główny, Przemyśl Główny, Rzeszów Główny, Sławno, Stalowa Wola Rozwadów, Szczecin Główny, Świnoujście, Tarnów, Wrocław Główny, Zebrzydowice, Zielona Góra Główna.
Opracował Karol Placha Hetman