Orzysz 2026-02-07

PKP Orzysz. 2026r.

Obszar którym się interesujemy znajduje się w czworoboku wyznaczonym przez cztery miasta: Orzysz, Ełk, Biała Piska oraz Pisz. Teren ten leży na terenie Mazur i przez większość swojej historii należał do Korony Polskiej, a następnie do Prus Wschodnich, które w 1772 roku, zostały zagarnięte przez plemiona germańskie, po wymordowaniu rdzennych mieszkańców – Jadźwingów i Prusów. Kolejno była; Prowincja Pruska w okresie 1772 – 1871, Prusy w okresie 1871 – 1918, Cesarstwo Niemieckie w okresie 1919 – 1933, Republika Weimarska III rzesza w okresie 1933 – 1945. W czasie wielkiej wojny światowej, w okresie 1914 – 1915 obszar Wielkich Jezior został zajęty przez moskali. Mimo przegrania wojny przez germańców Prusy Wschodnie pozostały w ich administracji. W 1920 roku, wśród miejscowej ludności, przeprowadzono plebiscyt, która opowiedziała się za przynależnością do Prus Wschodnich. W wyniku drugiej wojny światowej rozpoczętej przez germańców i moskali, w 1945 roku, teren ten został włączony do Rzeczypospolitej Polski. Administracyjnie jest tutaj województwo Warmińsko-Mazurskie. 

Z początkiem XX wieku, poligon Orzysz został bardzo dobrze skomunikowany kolejowo. Stację w Orzyszu uruchomiono w 1905 roku. Praktycznie z każdej strony poligonu były szlaki kolejowe normalnotorowe. Szlaki powstały przy wsparciu państwa, dla rozwoju najbardziej zacofanych części Prus Wschodnich oraz dla sprowadzania towarów z Bliskiego Wschodu przez państwo moskiewskie. Ale w wyniku drugiej wojny światowej, w 1945 roku, sowieci rozebrali wszystkie linie kolejowe prowadzące do stacji Orzysz. Po wojnie została odbudowana tylko linia Orzysz – Ełk. Celem był transport żołnierzy i uzbrojenia na poligon, a w drugiej kolejności był transport towarów.

Miasto Orzysz.

Tereny Orzysza zamieszkiwało plemię Prusów, który był ludem bałtyckim spokrewnionym z Litwinami i Jaćwingami. Wszystkie te ludy nie były Słowianami. Ich obszar zamieszkiwania to: Warmia, Mazury, północno-wschodnia Polska i południowe Inflanty. Porozumiewali się językiem pruskim, który stał już się językiem wymarłym. Tereny Orzysza, Pisza i Mikołajek były zamieszkałe przez Galindów (łac. Galindi), jedno z głównych plemion pruskich. Plemię to żyło z rybołówstwa, myślistwa, hodowli zwierząt, uprawy roli i handlu bursztynem. Ludy te żyły w osadach i wyznawali kult przyrody, ognia i świętych gajów. Nie wytworzyli struktur państwowych, a na czele poszczególnych osad stała starszyzna. W XIII wieku, Prusowie zaczęli być podbijani przez barbarzyński zakon krzyżacki. Plamiona ginęły w walkach, ich osady były palone, pozostali byli wypędzani, a ostatni przedstawiciele ulegli germanizacji. W XVI wieku, Prusowie zanikli zupełnie. Nazwa Prusy została przejęta przez germańców. Tereny dzisiejszego Orzysza zostały mieczem włączone do państwa zakonu krzyżackiego. W 1477 roku, komtur krzyżacki nadał prawo do założenia osady germańcom braciom von Lehndorff. W 1505 roku, osada otrzymała prawa miejskie. Miasto rozwijało się jako ośrodek rzemieślniczo-rolniczy, korzystając z położenia nad jeziorami. W 1525 roku, nastąpiła sekularyzacja zakonu krzyżackiego. Orzysz znalazł się w Prusach Książęcych, lennie Rzeczypospolitej Polski. Większość mieszkańców mówiła po polsku, a msze święte odprawiano wyłącznie po polsku. Miasto wielokrotnie niszczyły: pożary, epidemie i wojny. Od 1701 roku, Orzysz należał do Królestwa Prus. Od 1702 roku, rozpoczęło się osadnictwo germańskie. Jeszcze w połowie XVIII wieku, większość mieszkańców Orzysza stanowili Polacy. W okresie 1871 – 1945, miasto Orzysz było włączone w granice germańców. 

W XIV wieku, wieś Orzysz (Arys) została lokowana na prawie Chełmońskim, jako wieś czynszowa, podobnie jak inne w tym rejonie. Arys to nazwa pruska, ale była wypowiadana i pisana różnie: Ares, Ariss, Orsisch oraz Orzyc. Mało tego, początkowa nazwa to była Nowa Wieś (Neudorf). W tym rejonie, wielkość ludności mówiła w Języku Polski, a spory odsetek była dwujęzyczna. Orzysz był lokowany dokładnie w 1443 roku. Pierwszym sołtysem był Wawrzyniec Polin (Lorenz Polun), z pochodzenia Polak. Miejsce założenia wsi nie było przypadkowe. Zdecydowały względy natury handlowej i obronnej. Położenie wśród jezior i bagien zapewniało bezpieczeństwo i umożliwiało pełną kontrolę przejść na historycznych szlakach handlowych. Mało tego, była już tutaj leśna karczma i kilka gospodarstw. W rejonie już funkcjonowały zamki zbudowane przez krzyżaków w Okartowie i w Piszu, których załogi były germańskie sprowadzone z zachodu. Kolejni osadnicy w Orzyszu byli pochodzenia Polskiego oraz pruskiego. Nie było germańców z zachodu. Teren Orzysza to było 44 łany, a 1 łan to 16,8 hektarów. Sołtys otrzymał 4 łany, a następnie dodatkowe 10 łanów. Sołtys był zobowiązany, na żądanie zakonu, wystawienie oddziału zbrojnego i jednego wozu zaopatrzenia. 

Wieś zaczęła się rozwijać wzdłuż głównej drogi, czyli jako typowa ulicówka. Po kilku latach od lokacji, Orzysz otrzymał prawo targów i jarmarków w określonych dniach. To spowodowało, że powstawały nowe karczmy, magazyny, stajnie, kuźnie. W 1540 roku, w Orzyszu było już pięć karczm. Administracyjnie Orzysz podlegał pod starostwo Ryn, a w całym starostwie było około 76 karczm. W Orzyszu fundowano młyn, tartak, cegielnię, rzeźnie, owczarnię i folusz. Zbudowano nowe mosty na rzekach w kierunku Ełku i Pisza.

Początkowo, z końcem XV wieku, Orzysz należał do parafii katolickiej w miejscowości Otokarów (6,5 km, na zachód), Parafia Otokarów podlegała pod dekanat Ryn. Z początkiem XVI wieku, w Orzyszu zbudowano kościół filialny. Kiedy nastąpiła sekularyzacja Prus Wschodnich, na tym terenie zapanowała reformacja i obowiązek przyjęcia luteranizmu. Tak zdecydowało księstwo pruskie, które było zależne od germańców. Rozpoczeły się wizytacje kościołów i usuwanie księży, którzy nie akceptowali luteranizmu. W efekcie, z Zachodu sprowadzono księży protestantów. Około 1538 roku, w Orzyszu utworzono parafię protestancką. Proboszczowi przydzielono 4 łany. Parafia obejmowała około 15 sąsiednich wsi.

Około 1550 roku, w Orzyszu utworzono sąd lokalny, który podległ sądowi ziemskiemu w miejscowości Ryn. Sąd ten rozstrzygał spory rybaków, bartników i kupców. W XVII wieku, sąd ten przekształcono w Urząd Sprawiedliwości (Justizamt) i podporządkowano sądowi w Mikołajkach. Urząd zajmował się także ściąganiem podatków.

W czasie potopu szwedzkiego Orzysz ucierpiał. Wówczas to Rzeczpospolita toczyła wojnę ze Szwecją, którą popierały Prusy Wschodnie. Po stronie Rzeczypospolitej walczyły wojska litewskie i tatarskie. Tatarzy najechali starostwo Ryn. W rejonie Orzysza spustoszyli 11 wsi i uprowadzili 72 mieszkańców w jasyr. W rejonie Otokarowa zniszczyli 9 wsi i uprowadzili w jasyr 55 mieszkańców. Z początkiem XVIII wieku, w okresie 1709-1710, Orzysz nawiedziła epidemia dżumy. Populacja miasta spadła do 200 osób, a w sąsiednich wioskach pozostało 10-20 mieszkańców.

W marcu 1725 roku, król Prus Fryderyk Wilhelm I nadał Orzyszowi prawa miejskie. Na czele miasta był burmistrz, który miał do pomocy 6 radnych i 9 zastępców. Orzysz otrzymał herb przedstawiający orła trzymającego róg obfitości, w którym skrzyżowano berło i szpadę. W połowie XVIII wieku, Orzysz miał populacje około 700 mieszkańców. W 1753 roku, w mieście fundowano pocztę i stały dyliżans pocztowo-pasażerski w kierunku Ełku i Ryna.

W 1753 roku, zapadła decyzja o utworzeniu w Orzyszu garnizonu wojskowego. Garnizon wpłynął na dalszy kierunek rozwoju miasta. Zbudowano koszary, magazyny, stajnie, kuchnie i stołówkę oraz plac ćwiczeń. Stacjonowały tu jednostki wojskowe: 9 Pułk Bośniaków, 5 Pułk huzarów, 14 Pułk piechoty i 58 Pułk piechoty. W czasie wojen napoleońskich w Orzyszu stacjonowały wojska francuskie i moskiewskie. W tym czasie miasto trapiły pożary. W największym pożarze spłonęło 44 gospodarstwa; 23 stodoły i 70 obór. Tragedia dotknęła około 700 osób. Część mieszkańców opuściło miasto, ale wkrótce powrócili. Odbudowa trwała bardzo długo. W XIX wieku, miasto było ubogie.

Mimo kryzysów, liczba mieszkańców wzrastała. Głównie z powodu napływu ludności Polskiej z Mazowsza. Język Polski był językiem ojczystym większości mieszkańców. W 1880 roku, Orzysz miał populację 1 300 mieszkańców, a w 1910 roku już 2 200 mieszkańców. W tym czasie, rozpoczęto prace melioracyjne, dla uzyskania nowych pól uprawnych, dla wzrostu produkcji żywności.

W 1890 roku, utworzono poligon wojskowy Arys, jeden z największych w Prusach. Został on założony na terenach zakupionych od wsi Wierzbiny, Szwejkówko oraz Lasów Grądowskich i Drygalskich. W 1895 roku, zbudowano w Wierzbinach obóz garnizonu Orzysz. Miasto zaczęło się rozwijać jako garnizon wojskowy. Rozbudowano infrastrukturę. Wzrosła liczba ludności. 

Do Orzysza doprowadzono linie kolejowe. W 1905 roku, wybudowano linię kolejową łączącą Pisz z Orzyszem. W dniu 1 czerwca 1906 roku, otwarto połączenie kolejowe z Giżyckiem. Na początku października 1911 roku, uruchomiono połączenie kolejowe Orzysz – Mrągowo, a w połowie czerwca 1915 roku, pociągi zaczęły kursować na trasie Orzysz – Ełk. Na początku XX wieku, obok dworca kolejowego wybudowano rozległe baraki z 80 budynkami dla żołnierzy i 30 dla oficerów. Tym sposobem powstało małe miasto z osobnymi nazwami ulic, osobnym wodociągiem, oświetleniem elektrycznym, restauracjami i kasynem oficerskim.

Około 1910 roku, w Orzyszu odrodził się Kościół Katolicki. Zbudowano kaplicę, którą w 1913 roku, poświęcono Sercu Jezusowemu. W kaplicy odprawiano msze święte raz miesiącu, a później co tydzień. W dniu 20 grudnia 1937 roku, utworzono tu parafię. 

W 1914 roku, w okolicach Orzysza toczyły się walki germańsko-ruskie, czyli bracia ustalali swoje wpływy. W okresie listopad 1914 – luty 1915 roku, miasto było okupowane przez moskali. 

W 1918 roku, odrodziła się Rzeczypospolita. W wyniku decyzji zwycięzców, na wielu terenach Środkowej Europy, zostały zorganizowane plebiscyty, które dotyczyły przynależności lub nie do Polski. Tak było międzyinnymi na Warmii, Mazurach i Powiślu. 

Plebiscyt odbył się w dniu 11 lipca 1920 roku i zapewnił stronie germańskiej całkowite zwycięstwo na obszarze Warmii i Mazur. Przewaga była przytłaczająca i nie pozostawiała watpliwości.

W okresie międzywojennym, Orzysz był celem turystyki, wędkowania, żeglarstwa i polowań. Zwłaszcza w okresie letnim. Przyjeżdżali tu nawet mieszkańcy Berlina. W 1937 roku, po raz kolejny został rozbudowany poligon. Poligon poszerzono o wysiedlone wsie Szwejkowo i Oszczywilki. W Wierzbinach rozbudowano obóz barakowy, a w Bemowie Piskim koszary letnie. Testowano tutaj działa czołgowe i artyleryjskie. W 1939 roku, poligon nazwano Obozem Ćwiczebnym Orzysz i rozlokowano tu oddziały Wehrmachtu, które ruszyły w dniu 1 września 1939 roku, na Polskę. Przed wybuchem drugiej wojny światowej Orzysz liczył około 3 550 mieszkańców. 

Na przełomie styczeń – luty 1945 roku, mieszkańcy Orzysza byli ofiarami zbrodni dokonywanych przez moskali. Ginęli także francuscy jeńcy wojenni i inni uciekinierzy wojenni. Miasto ucierpiało, ale nie zostało całkowicie zniszczone. Orzysz po przejściu frontu bardzo się wyludnił. Pod koniec 1945 roku, w mieście było około 300 mieszkańców. Byli to głównie Mazurzy, którzy czuli przywiązanie do Polski. Ale moskale traktowali ich jako germańców. W 1945 roku, miasto zajęła administracja sowiecka. Z podbitych terenów mazurskich sowieci masowo wywozili tory kolejowe, rozjazdy, urządzenia sterowania ruchem, wagony i inne. Wszystkie linie kolejowe z Orzysza zostały rozebrane. W Orzyszu zniszczenia były mniejsze niż w wielu innych miastach regionu. Mieszkańcy uciekli, a pozostali zostali wysiedleni. Orzysz znalazł się w granicach Polski. Osadnicy napłynęli głównie z Mazowsza, Wileńszczyzny i Wołynia. W październiku 1945 roku, sowiecka komendantura wojenna przekazała miasto administracji Polskiej. Zniszczenia w Ornecie oceniono na 30 %, ale nie wiadomo ile zniszczeń wywołał front, a ile zdziczenie moskali. 

Miasto ponownie stało się ważnym ośrodkiem wojskowym, ale dla Wojska Polskiego. Przez dekady Wojsko Polskie było głównym pracodawcą i czynnikiem rozwoju miasta. Stacjonowały tu takie jednostki wojskowe jak: 32. Brygada Rakiet Operacyjno-Taktycznych, 32. Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych i Artylerii, 7. Oddział Dyscyplinarny – JW 1370 (do 1991 roku), 4. Brygada Kawalerii Pancernej, Litewsko-Polski Batalion Sił Pokojowych, 15. Giżycka Brygada Zmechanizowana, 15. Mazurski Batalion Saperów. Od 2017 roku, stacjonują tu również wojska sojusznicze NATO, w postaci batalionowej grupy bojowej. W czasie Polski Ludowej, w Orzyszu funkcjonowała jednostka wojskowa, 7. Oddział Dyscyplinarny, który błędnie określano jako jednostka karna. W jednostce służbę wojskową odbywali żołnierze, którzy mieli wrogie nastawienie do zasadniczej służby wojskowej. Wszystkich żołnierzy szkolono zgodnie z obowiązującymi regulaminami. 

W grudniu 1945 roku, w Orzyszu ponownie erygowano parafię katolicką. Wykorzystano mały kościół przy ulicy Ełcka. Plebania została utworzona w sąsiednim domu. Parafia rzymsko-katolicka przejęła także były kościół ewangelicki.

Powierzchnia miasta wynosi 8,17 km kwadratowego. Populacja w 2014 roku, wynosiła 5 797 mieszkańców, a w 2017 roku, wynosiła 5 615 mieszkańców. W dniu 12 listopada 1946 roku, nadano miejscowości polską nazwę Orzysz, która jest spolszczoną nazwą łacińską. 

PKP Orzysz.

Adres: ulica Kolejowa, 12-250 Orzysz, Polska. Współrzędne geograficzne: 53.804N 21.938E. Elewacja 125 m. 

Orzysz pierwsze swoje połączenie kolejowe uzyskał w 1905 roku. W 1905 roku, wybudowano linię kolejową łączącą Pisz z Orzyszem. W dniu 1 czerwca 1906 roku, otwarto połączenie kolejowe z Giżyckiem. Na początku października 1911 roku, uruchomiono połączenie kolejowe Orzysz – Mrągowo, a w połowie czerwca 1915 roku, pociągi zaczęły kursować na trasie Orzysz – Ełk. 

Pierwsza linia kolejowa biegnąca południkowo łączyła, Giżycko – Orzysz – Pisz. Szlak przechodził przez miejscowości: Upały – Ruda Staświny – Miłki – Konopki – Ublik – Pianki – Orzysz – Nowe Guty – Trzonki Snopki – Pisz. Linia połączyła dwa ważne szlaki wschód – zachód: Korsze – Ełk oraz Olsztyn – Ełk. Pierwszy odcinek Giżycko – Orzysz uruchomiono w dniu 1 czerwca 1906 roku. To tłumaczy dlaczego stacja kolejowa Orzysz jest ułożoną na kierunku południkowym. W 1945 roku, moskale zdemontowali linię i wywieźli do Moskwy.

W 1911 roku, zbudowano szlak kolejowy Mrągowo – Orzysz – Ełk, który utworzył trzeci szlak równoleżnikowy: Czerwonka – Ełk. W ten sposób Orzysz stał się stacją węzłową. Ale z powodu kradzieży szlaku Giżycko – Pisz w 1945 roku, Orzysz pozostał tylko z jedną linią kolejową równoleżnikową, a w dodatku na stacji Orzysz zmieniano czoło pociągu. W 2009 roku, na tej linii ruch osobowy został wstrzymany. W 2018 roku, stacja kolejowa została wyremontowana. Przeprowadzono remont wojskowej rampy kolejowej, która służy do transportu sprzętu wojskowego na poligon Orzysz – Bemowo Pilskie. 

Budynek dworca Orzysz jest stosunkowo duży, dwukondygnacyjny, z zagospodarowanym poddaszem. Dach jest kopertowy, o stosunkowo dużym spadku i jest pokryty blachą. Dolne okna są większe i zakończone są łukiem. Budynek jest otynkowany. Od strony torów jest dobudówka w której była nastawnia. Z obu końców budynku są parterowe dobudówki, a także magazyn. Jest także kotłownia i osobny budynek toalet. Przed budynkiem dworca jest duży plac dworcowy, brukowany kostką bazaltową i kamieniem polnym. W 2013 roku, budynek dworca został wystawiony na sprzedaż przez firmę PLK PKP. Okna zostały zabite płytami OSB. 

Na stacji Orzysz zachowała się wieża wodna. Trzon wieży został zbudowany z czerwonej cegły. Jest on ośmioboczny i wzmocniony ankrami. Zbiornik wody został odeskowany, jest ośmioboczny i przykryty blaszanym dachem. Teren wieży został ogrodzony.

Na równi stacyjnej są dwa niskie perony wyspowe i sześć torów. Część torów jest wykorzystywana, a część nie jest używana. Perony są niskie, gruntowe, a tylko krawędzie peronowe są murowane i malowane na biało. Dojście na perony jest w poziomie torów, od strony północnej. Przy Peronie 1 jest tor 1 i 5. Na peronie nawierzchnia jest trawiasta. Jest oświetlenie typu ulicznego i betonowe kwietniki z trawa. Nie ma ławek, zadaszenia i koszy na śmieci. Jest tablica z nazwa stacji w starym wzorze; niebieskie tło i biały napis.

Na stacji zachowa się lokomotywownia wachlarzowa, która ma trzy stanowiska, z możliwością dobudowy kolejnych stanowisk. Lokomotywownia znajduje się w północno-zachodniej stronie stacji. Lokomotywownia została zbudowana z czerwonej cegły i przykryta została drewnianym dachem, który jest pokryty papą. Oprócz standardowej szopy jest także mała szopa dla drezyny. Obrotnica jest mała i ma zaledwie 16 metrów. Jest obracana ręcznie, korbą z przekładnią na wieniec zębaty. Konstrukcja jest nitowana i powstała z początkiem XX wieku.

Ruch kolejowy jest sterowany z nastawni „Or”. Razem ze stacją zbudowano bloki mieszkalne dla rodzin kolejarskich. 

Z początkiem XXI wieku, na stacji Orzysz królowały pociągi ciągnięte przez lokomotywy spalinowe SU45 i SP46. Były także lokomotywy ST44. Ruch osobowy obsługiwały wagony ciągnięte przez lokomotywy spalinowe SM42/SU42 oraz wagony spalinowe SA106, do których często dołączano wagon pasażerski. Tego typu pociągi kursowały na przykład na trasie Orzysz – Mikołajki – Olsztyn Główny. 

Ze stacji Orzysz prowadzi dwutorowa bocznica wojskowa w rejon poligonu. Tory dochodzą do rampy załadunkowej przy DK Nr 63, ulica Wojska Polskiego. Bocznica jest zakończona rampą czołowo-boczną. Dodatkowo bocznica jest oświetlona latarniami ulicznymi.

W 2011 roku, stacja przeszła modernizację torowiska. Wymieniono podkłady drewniane na żelbetonowe i większość szyn oraz rozjazdów. Wymieniono semafory kształtowe na semafory świetlne. Wyremontowano rampę i uporządkowano plac składowy. Na przejazdach w ciągu ulicy Mazurska i Stanisława Moniuszki, zostały zamontowane nowe szlabany.

W północnej głowicy stacji jest most nad rzeką Orzysza i przejazd; DK Nr 16, ulica Olsztyńska.

Linia kolejowa Pisz – Orzysz.

Linia kolejowa Pisz – Orzysz została uruchomiona w dniu 15 listopada 1905 roku. Linia miała długość 24,670 km. Została zbudowana jako jednotorowa przez władze pruskie w epoce Cesarstwa Germańskiego w prowincji Prusy Wschodnie. Linia miała znaczenie militarne i gospodarcze. Linia połączyła Pisz z Orzyszem, a następnie linia została przedłużona dalej do Giżycka. Linia utworzyła trasę łączącą kilka garnizonów wojskowych oraz ułatwiając przewóz towarów rolno-leśnych. Linia biegła w osi północ-południe pomiędzy Piszem (na południu) a Orzyszem (na północy). Przy linii kolejowej znalazły się takie miejscowości; Trzonki, Nowe Guty, Orzysz. W praktyce ta relacja była częścią dłuższej magistrali Giżycko – Orzysz – Pisz. Oprócz przewozu żołnierzy i broni, pociągami przewożono drewno, towary rolnicze i ryby oraz pasażerów. Linia zintegrowała region z głównymi liniami kolei pruskiej. W 1945 roku, część torów (między innymi odcinek Pisz – Orzysz i dalej w stronę Dłutowa) została celowo zdemontowana przez sowietów i wywieziona jako „łup wojenny” do Moskwy. Po drugiej wojnie światowej linia nie została odbudowana, w swojej dawnej formie i ruch pasażerski na niej nie został przywrócony. Fragmenty infrastruktury (nasypy, mosty i przepusty) w wielu miejscach są dziś widoczne jako ślady starotorza. Obecnie linia kolejowa Pisz – Orzysz w postaci torów nie funkcjonuje. Trasę tę obsługują autobusy i busy. 

Linia kolejowa Giżycko – Orzysz.

Linia kolejowa Giżycko – Orzysz to historyczna, dziś nieistniejąca, trasa kolejowa w województwie Warmińsko-Mazurskiem łącząca dwa mazurskie miasta: Giżycko i Orzysz. Linia o długości 29,250 km, została otwarta w dniu 1 czerwca 1906 roku, jako część strategii kolejowej administracji pruskiej w Prusach Wschodnich. Była jednotorowa i służyła zarówno przewozom pasażerskim, jak i towarowym. Trasa łączyła się z magistralami wiodącymi między innymi do miejscowości: Ełk, Pisz, Korsze i Olsztyn, co wzmacniało regionalną sieć kolejową i ułatwiało przemieszczanie się wojsk oraz zaopatrzenia. Było to istotne w kontekście ówczesnych planów strategicznych państwa pruskiego. Linia przebiegała przez: Upałty, Ruda Staświny, Miłki, Konopki, Ublik, Pianki, aż do Orzysza i dalej do Giżycka. W 1945 roku, pod koniec drugiej wojny światowej, sowieckie oddziały kolejowe rozebrały linię. Usunięto tory oraz elementy infrastruktury i wywieziono do Moskwy, jako trofeum wojenne. Po drugiej wojnie wojnie linia nie została odbudowana, a jej dawny ślad, w postaci nasypów i starotorza, można odnaleźć jedynie, jako ślady historycznej infrastruktury kolejowej na Mazurach. Wyjątkiem jest kolejna historyczna linia Orzysz – Ełk, która w XXI wieku, została wyremontowana i utrzymana w eksploatacji.

Linia kolejowa Nr 223 Czerwonka – Ełk.

Linia kolejowa Nr 223 to jest jednotorowa, niezelektryfikowana linia kolejowa w Polsce.  Łączy Czerwonkę (województwo warmińsko-mazurskie) z miastem Ełk przez Mrągowo, Mikołajki i Orzysz. Długość linii to 121,270 km. Obecnie w większości zamknięta dla ruchu pasażerskiego, a część odcinków jest wykorzystywana towarowo i wojskowo. Linia powstawała odcinkami: W dniu 15 czerwca 1898 roku otwarto odcinek Czerwonka – Biskupiec Reszelski. W dniu 1 września 1898 roku, otwarto odcinek Biskupiec Reszelski – Mrągowo. W dniu 2 października 1911 roku, otwarto odcinek Mrągowo – Orzysz. W dniu 15 czerwca 1915 roku, otwarto odcinek Orzysz – Ełk. Trasa stanowiła ważne połączenie Warmi z Mazurami i alternatywę dla linii kolejowej przez Giżycko i Kętrzyn. Linia działała intensywnie w pierwszej połowie XX wieku, wykorzystywana była w ruchu pasażerskim i towarowym. Podczas drugiej wojny światowej linia uległa zniszczeniom, a następnie odbudowana w okresie 1947–1949. W dniu 1 września 2009 roku, pasażerskie kursy na odcinku Ełk – Mrągowo zostały zakończone. W dniu 1 maja 2010 roku, zawieszono ruch pasażerski także na odcinku Mrągowo – Czerwonka. Obecnie (2026 rok) linia nie obsługuje regularnego ruchu pasażerskiego. Mimo to, część trasy przeszła remonty i modernizację. Szczególnie odcinek Orzysz – Ełk. W finansowaniu udział wzięło Wojsko Polskie. Utrzymywany jest ruch wojskowy i towarowy, z udziałem Wojska Polskiego i wojsk sojuszniczych. Obecnie PKP PLK przygotowuje studium wykonalności i dokumentację projektową dotyczącą rewitalizacji LK Nr 223, na całej trasie – Czerwonka – Mrągowo – Mikołajki – Orzysz – Ełk. Celem planów jest możliwe przywrócenie ruchu pasażerskiego i poprawa komunikacji w regionie Warmii i Mazur. Linia przebiega przez następujące miejscowości; Czerwonka, Biskupiec Reszelski, Parleza Wielka, Dąbrówka Kobułcka, Sorkwity, Bagienice, Mrągowo, Kosewo, Baranowo, Zełwągi, Mikołajki …ciąg dalszy aż do Orzysza i Ełku. 

Opracował Karol Placha Hetman